تحقیق رشته جغرافی درباره ارتفاعی، اشغال، شهرسازی، مسکونی

زمین
یکی دیگر از مولفه های طبیعی – اقلیمی موثر در تعیین ارتفاع بناها، شیب زمین می باشد. همانگونه که قبلا” گفته شد، از نظر توپوگرافی، سه وضعیت را می توان برای زمین در نظر گرفت : وضعیت اول، وضعیتی است که در آن هیچگونه اختلاف ارتفاع طبیعی و شیبی بین ساختمانها وجود ندارد. در این وضعیت سایه ساختمانها برابر با ارتفاع ساختمانها است ؛ در وضعیت دوم، ارتفاع طبیعی ساختمانهای جنوبی بیشتر از ساختمانهای شمالی است که به آن شيب منفی (پشت به آفتاب – سايه) می گویند؛ در وضعیت سوم، ارتفاع طبیعی ساختمانهای جنوبی کمتر از ساختمانهای شمالی است که اصطلاحا به آن شيب مثبت ( رو به آفتاب – آفتاب گيری ) می گویند . در این وضعیت طول سایه ساختمان جنوبی برابر با ارتفاع ساختمان جنوبی منهای اختلاف ارتفاع طبیعی دو ساختمان شمالی و جنوبی است. در وضعیت دوم و سوم، شیب زمین بر طول ارتفاع پذیری ساختمانها تاثیر می گذارد.
ارتفاع شهر اصفهان از سطح عمومي‌دريا در نقاط مختلف آن متفاوت است، بطوري‌كه در سواحل رودخانة زاينده‌رود 1550 متر و در مناطق مرتفع شهر تا 1650 متر مي‌رسد و ارتفاع بافت‌هاي قديمي‌شهر اصفهان به ‌طور متوسط 1585 متر از سطح درياها ارتفاع دارد‌.
تعیین شیب زمین با استفاده از کدهای ارتفاعی مقدور می باشد. در طرح تفصیلی شهر اصفهان این کدها نمایانگر میزان شیب زمین می باشد که آگاهی از آن می تواند در موارد متعدد از جمله ارتفاع بناها مورد استفاده قرار گیرد. ملاک عمل در این تحقیق زمینهای دارای وضعیت اول می باشد که در آن هیچگونه اختلاف ارتفاع طبیعی و شیبی بین ساختمانها وجود ندارد و از نمایش موقعیت پلاکها در زمینهای شیب دار ( وضعیت دوم و سوم ) صرفه نظر شده است؛ درنتیجه موقعیت پلاک ها نسبت به یکدیگر و شرایط ارتفاع پذیری پلاکها فقط در زمینهای هموار و و با کد ارتفاعی صفر نمایش داده می شود.

نمودار شماره ( 8-3 ) : عوامل و مولفه های حقوقی و قانونی ضوابط و مقررات شهرسازی طرح تفصیلی ارتفاع پذیری ساختمان ها

متن کامل در sabzfile.com

ماخذ : نگارنده در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
8-2-1-2- عوامل و مولفه های حقوقی و قانونی( ضوابط و مقررات شهرسازی طرح تفصیلی ) ارتفاع پذیری ساختمان ها
این دسته عوامل (همانگونه که قبلا” اشاره شد- نه تنها عواملی مانند پهنه بندیها، حرایم ومحدودیتهای ارتفاعی شود را شامل می شود، بلکه عوامل و مولفه های مربوط به مشخصات و ویژگی های فضایی – کالبدی فردی و گروهی پلاک ها و ساختمانهای بافت شهری که ضوابط و مقررات آن در فصل پنجم مورد بررسی قرار گرفت و در اینجا مولفه های حقوقی و قانونی که شامل پهنه بندی ارتفاعی و حرایم و محدودیتهای ارتفاعی با توجه به شرایط خاص شهر اصفهان بررسی می گردد.
8-2-1-2-1- پهنه بندی ارتفاعی
مناطق مختلف یک شهر با توجه به ویژگی های طبیعی شیب های مختلفی دارند که هر کدام ارتفاع مختلفی دارند. در طرح تفصیلی اصفهان شیبهای مختلف در مناطق متفاوت را با کدهای ارتفاعی نمایش می دهند. در نتیجه یک شهر دارای مناطق با شیب و کد ارتفاعی متفاوت و در نتیجه ارتفاع پذیری غیر یکسان می باشد. در اين تحقيق بر مناطق با ارتفاع 3 الي 4 طبقه تاكيد دارد.
8-2-1-2-2- حرایم و محدودیتهای ارتفاعی
اصفهان با توجه به شرایط خاص طبیعی، تاریخی و فرهنگی آن دارای محدودیتهای ارتفاعی می باشد که این مناطق از شرايط خاصي براي ساخت و ساز برخوردار بوده و تابع ضوابط و مقررات ويژه است. مناطق واقع در حریم مادی ها و مناطق واقع در حریم آثار تاریخی را می توان در این دسته جای داد که دارای ارتفاع مشخص و قوانین ساخت و ساز تعیین شده می باشند. در تحقیق حاضر بر نقاط خارج از محدوده های فوق الذکر تاکید دارد.
نمودار شماره ( 8-4 ) : عوامل و مولفه های خاص و موضعی ارتفاع پذیری ساختمان ها

ماخذ : نگارنده
8-2-2- عوامل و مولفه های خاص و موضعی
همانگونه که مطرح شد، عوامل و مولفه های خاص شامل ويژگيهاي فردی پلاک و ويژگيهاي گروهی و بافت و پیوند بیرونی پلاک و ساختمان مورد نظر با محیط ها و پلاک های اطراف قابل بررسی اند.
8-2-2-1- ویژگی ها و مشخصات فضایی – کالبدی فردی

متن کامل در sabzfile.com

ویژگی ها و مشخصات فضایی- کالبدی فردی پلاک و ساختمان در 9 دسته قابل بحث و بررسی می باشند که در زیل این 9 دسته را با توجه به موقعیت خاص پلاکها در شهر اصفهان مورد بررسی قرار میدهیم.
1. جهت گیری قطعات و دانه های شهری نسبت به خورشید یا رون
2. نسبت طول به عرض زمین
3. الگوی کالبدی ساخت مسکن
4. مساحت زمین
5. مقطع و شکل طبقاتی ساختمانهای سایه پذیر
6. شکل همجواری ساختمان با ساختمانهای پیرامون
7. نحوه قرار گیری، نسبت و چیدمان باز شوها و پنجره های جبهه جنوبی(جبهه اصلی) ساختمانهای شمالی
8. سطح اشغال
9. شکل سطح اشغال
10. جهت گیری پلاک نسبت به معبر

8-2-2-1- جهت گیری قطعات و دانه های شهری نسبت به خورشید یا رون
جهت گیری پلاکها با توجه به استفاده از نور خورشید اهمیت می یابد. جهت ساختمان در اقلیم گرم باید بنحوی باشد که شدت تابش آفتاب بر دیواره های آن به حداقل برسد. رون در شهر اصفهان غالبا” شمال غربی- جنوب شرقی می باشد که به آن رون اصفهان نیز گفته می شود. در رون اصفهانی، استقرار بنا در 15 درجه شمال غربی و 15 درجه جنوب شرقی صورت می پذیرد. همانگونه که می دانیم اصفهان بین دو کوه صفه و آتشگاه قرار دارد و این جهت جوابگوی این شهر بوده است.شکل شماره 8-1 رون اصفهانی در شهرسازی را نمایش میدهد.
8-2-2- 2- نسبت طول به عرض زمین :
با توجه به مصوبه شواری عالی شهرسازی و معماری ایران مورخ یازدهم اردیبهشت ماه سال 1385 که مشخص می دارد بافت های شهری که 50 درصد قطعات مسکونی آنها کمتر از 200 متر مربع مساحت دارند فرسوده اند، در واقع در بافت فرسوده حداقل مساحت قطعات 200 متر مربع در نظر گرفته می شود و نسبت معمول طول به عرض قطعات زمینهای مسکونی در این بافتها 2 به 1 است. بنابراین پلاک های مورد ترسیم دارای مساحت 200 متر مربع با طول 20 و عرض 10 می باشد. همچنین در این تحقیق علاوه بر نسبت فوق، پلاکهایی با طول 25 متر و عرض 8 متر نیز مورد بررسی و پژوهش قرار می گیرد.
نمودار شماره ( 8-5 ) : عوامل و مولفه های فردی پلاک ها در تعیین ارتفاع پذیری ساختمان ها

شکل شماره 8-1 : رون اصفهانی در شهرسازی

8-2-2- 3- الگوی کالبدی ساخت مسکن
مسکن شهری از نظر نوع و تراکم مسکونی و نیز تعداد طبقات و خانوار مسکن، به چند دسته طبقه بندی می شود. اما به طور کلی از نظر اجتماعی و جمعیتی مسکن شهری، به دو دسته تک خانواری، چند خانواری قابل تقسیم است که خود نیز دارای زیر مجموعه هایی می باشد. مصوبه مورخ 14/2/1371 شورای عالی شهرسازی و معماری، الگوهای ساخت مسکن را شامل الگوی ساخت و ساز تک واحدی، الگوی ساخت و ساز مجتمع آپارتمانی و الگوی ساخت و ساز چندخانواري می داند.
به طور کلی، مجتمع آپارتمانی عمدتا” فضای وسیعی را در بر می گیرد. دربعضی موارد، از تجمع تعدادی آپارتمان در یک بلوک شهری، که به شکل یکپارچه طراحی و ترکیب شده باشند، یک مجتمع آپارتمانی ایجاد می گردد. درنتیجه، مباحث ارتفاع پذیری آنها تابع شرایط خاص و متفاوتی می باشد و نیاز به برنامه ریزی نسبتاً پیچیده ای دارد که مورد تاکید این تحقیق نمی باشد. الگوی مسکن تک واحدی نیز عموما” محل استقرار یک یا دو خانوار می‌باشند، و بعضاً در مناطق کم تراکم وجود دارد. در نتیجه دارای ارتفاع پذیری کمی هستند و عمدتا یک طبقه می باشند. بنابراین، مبحث ارتفاع پذیری آنها بر پلاکهای مجاور از اهمیت چندانی برخوردار نیست. اما از آنجا که در الگوهای ساخت مسکن چند خانواری استقرار چندین خانواده مطرح می گردد و بیشتر از یک طبقه ساخته شده و ارتفاع پذیری و در نتیجه مساله ارتفاع پذیری در آنها مهم می باشد، تحقیق حاضر نیز به بررسی الگوی ساخت و ساز چند خانواری می پردازد.
8-2-2- 4- مساحت زمین
قطعات موجود در بافتهای فرسوده دارای مساحت های ناهمگون و متفاوتی می باشند زیرا این بافتها بافتهای خودجوشی بوده اند که بر اساس خواسته مالکین قطعه بندی می شدند، اما همانطور که قبلا” اشاره شد، در مصوبه شاخصهای شناسایی بافت هاي فرسوده شهري که در یازدهم اردیبهشت ماه سال 1385 توسط شورای عالی شهرسازی و معماری به تصویب می رسد بیان می دارد که یکی از 4 شاخصه شناسایی یافت فرسوده ريزدانگي بافت می باشد. بدین معنا که بلوك‌هاي واقع در این بافتها دارای پلاکهایی با مساحت کمتر از 200 متر می باشد. درنتیجه از آنجا که ارائه مدل عملی – مثالی برای تمام پلاکها با مساحتهای مختلف ممکن نمی باشد و از آنجا که این پژوهشبرارتفاع پذیری پلاکها در بافتهای فرسوده تکیه دارد، پلاکهای پیش فرض جهت بیان مدل مذکوردارای مساحت 200 متر می باشد.
8-2-2- 5- شکل ساختمان
از نقطه نظر مقطع طبقات، ساختمانهای شمالی بسته به ارتفاع و تعداد طبقات آنها ممکن است تعداد زیادی شکل و مقطع طبقاتی داشته باشند اما مهمترین قسمت و بخش مقطع ساختمان که در بحث ارتفاع پذیری ساختمانها بیشترین اهمیت را دارد، طبقات پایین مقطع ساختمان می باشد.
در فصل دوم گفته شد که از نظر شکل و مقطع طبقات ساختمانی، در طبقه همکف ساختمان ها سه الگوی مقطع ساختمانی می توان تشخیص داد که الگوی اول، شامل شکل و مقطعی از ساختمان می باشدکه از کد ارتفاعی 00:00 طبقه همکف بصورت مسکونی می باشد که با توجه به ابعاد قطعات پلاک های مسکونی شهری (حدود 200 متر مربع )، تا سه طبقه قابل اجراست. در الگوی دوم، طبقه همکف دارای کد ارتفاعی 00:00 بصورت پیلوت و با کاربری پارکینگ می باشد که چهار طبقه به بالا قابل اجرا است . با توجه به ضوابط شهرسازی و صدور پروانه ارتفاع پیلوت 40/2 متر و ضخامت سقف 40/0 متر، ارتفاع طبقه اول مسکونی با ارتفاع 80/2 متر از کد 00:00 همکف شروع می شود . در الگوی سوم، شکل و مقطع ساختمان دارای زیر زمین می باشد که با توجه ضرورت نور گیری زیر زمین معمولا از کد ارتفاعی 60/+ تا 20/1+ متغیر است .
تاکید تحقیق حاضر بر الگوی دوم که در آن طبقه همکف روی پیلوت قرار می گیرد، تاکید دارد. همچنین ارتفاع هر یک از سایر طبقات یک ساختمان مسکونی به اضافه ضخامت 40/ متر سقف صورت دارای ارتفاع 2/3 متر می باشد.
8-2-2- 6- سطح اشغال
طبق تعریف دفترچه های ضوابط و مقررات طرح های تفصیلی سطح اشغال آن قسمت از سطح و مساحت قطعه ساختمانی است که مجاز به احداث بنا برروی آن می باشد. دفترچه های ضوابط و مقررات طرح تفصیلی شهر اصفهان مقرر می دارد که در قطعات مسکونی استقرار بنا ( سطح اشغال ) در 60 % جبهه شمالی پلاک مقدور می باشد. لذا، محل استقرار ساختمان در پلاک های این تحقیق، در سطح 60 درصد مساحت قطعه در سمت شمال آن است. در صورتی که سطح اشغال ساختمان کمتر از 60 درصد باشد در واقع به ارتفاع مجاز ساختمان مقابل افزوده می شود و بر عکس در صورتی که سطح اشغال ساختمانها افزوده شود در واقع شرایط ارتفاع ساختمانهای مقابل کاسته می شود. بنابراین می توان گفت رابطه سطح اشغال با ارتفاع پذیری رابطه معکوس است. با افزایش سطح اشغال ازارتفاع پذیریساختمانها کاسته می شود و با کاهش سطح اشغال بهارتفاع پذیریساختمانها افزوده می شود.

8-2-2- 7- شکل سطح اشغال
همانطور که قبلا” ذکر شد، از نظر اقلیمی الگوهای معمول سطح اشغال را می توان در هشت دسته جای داد که در شکل ذیل ارائه شده اند.
درالگوی 3 که در این تحقیق مورد بررسی قرار می گیرد، ساختمان در منتهی الیه قسمت شمالی زمین قرار گرفته و تمام عرض آن را اشغال کرده است. این الگو در مجموعه هی ساختمانی یک طرفه در می آید که فقط یک نمای اصلی دارد. نسبت سطح به حجم این الگو مانند الگوی قبلی است. به دلیل وجود یک نمای اصلی، کنترل تابش آفتاب به ساختمان براحتی امکان پذیر است.

شکل شماره ( 8-2 ) : انواع الگوهای متعارف شکل سطح اشغال

8-2-2- 8- جهت گیری پلاک نسبت به معبر
دسترسی به معبر از آن جهت در ارتفاع پذیری ساختمانها مورد بررسی قرار می گیرد که چنانچه بین ساختمان شمال و ساختمان جنوبی معبری قرار داشته باشد، عرض معبر به 40 درصد طول پلاک شمالی به ضابطه ارتفاع پذیری ساختمان جنوبی اضافه می شود. اما گذرها دارای عرض یکسانی نمی باشند. در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
طبق مصوبه شورای عالی شهرسازی و معماری در یازدهم اردیبهشت ماه سال 1385، بیش از 50 % معابر در بافتهای فرسوده دارای عرض کمتر از 6 متر می باشد. اما زمانی که یک پلاک ساخت و ساز می نماید باید عقب نشینی قانونی از بر را رعایت نماید. معمولا” در طرح تفصیلی شهر اصفهان گذرهای 6 متری بعد از اصلاح و عقب نشینی مجاز 8 متری می شوند. در نتیجه، عرض معابر در نمونه های ارائه شده در این تحقیق 8 متر انتخاب شده اند.
8-2-2- 9- نسبت بازشوها در جبهه اصلی ساختمان
همانگونه که قبلا” گفته شد براساس ضوابط و مقررات ملی ساختمان سطح پنجره ها و باز شوهای جبهه های جنوبی ساختمان ها چیزی حدود 30% مساحت جبهه را تجویز می کند. یعنی اینکه برای جلوگیری از هدر رفتن انرژی در ساختمان حداکثر یک سوم سطح نمای رو به آفتاب ساختمان مجاز به نصب پنجره و باز شو است.
8-2-3- ویژگیها و مشخصات فضایی – کالبدی گروهی پلاک ها و ساختمانهای همجوار و بافت