جغرافیای، فرسایش، جغرافیایی، سرزمین

ر فعالیت های انسانی، ضرورتاً برای سود مادی، مفهوم کاربری زمین را نمی رساند (رضویان، 1381، ص31).

2-2 توانهای محیطی
عبارت است از زمین (احیاء زمینها، ‌تعیین کاربریهای مناسب، حفاظت خاک، به طرق مختلف) آب، (شناسایی آبهای جاری، زیرزمینی و استفاده کنندگان آن، حفاظت از آب و نگاهی به چگونگی آبیاری زمینهای کشاورزی) در ختان و جنگلها (میزان آن و انواع آن، ‌چگونگی بهره گیری صحیح از درختان چوب، تقویت صنایع چوب، حفظ و احیاء جنگل). دامها و پرندگان در حیطه مراتع و زیست آنها (گونه های دامی و تیپ مراتع، ‌حفاظت و کاربری صحیح آن، هدایت دامداران به نگهداری از انواع دام که آسیب کمتری به اکوسیستم وارد می سازد) و نیز جمعیت در منطقه مورد مطالعه را گویند (رهنمایی، 1370).

2-3 جغرافیا و محیط
هدف از مطالعات جغرافیای دست یافتن به شناخت پایه ای از محیط است که بستر و میدان عمل تمام فعالیتهای انسانی به شمار می آید انجام این مطالعات پایه ای از آن نظر حایز اهمیت است که پدیده های موجود در سطح زمین از نظر شکل و پراکندگی یکسان نبوده و منشاء پیدایش آنها از قانونمندیهای همسانی تبعیت نمی کند. محیط جغرافیای به ویژه بستر طبیعی آن، پهنه تمامی کنشها و واکنشهای حاصل از پدیده‎های مستقر در سطح زمین می باشد. شناخت خصوصیات جغرافیایی محیط از لحاظ طبیعی، اجتماعی و اقتصادی آن از یک طرف می تواند موجب وسعت بینش و معرفت از محیط گشته و از طرف دیگر امکان هر گونه حرکت سنجیده و اندیشیده را در محیط از سوی انسان در قالب یک سیستم منظم فراهم سازد. بنابراین شناخت اجزاء عناصر و عوامل سازنده موثر در محیط لازمه و پیش شرط هر گونه حرکت اندیشیده از طرف انسان است، که برای اعمال مدیریت بر محیط و در محیط صورت می گیرد (رهنمایی، 1370، ص2).

2-4 مفهوم محیط در جغرافیا
محیط جغرافیایی پهنه و بستری است که مجموعه زیستی نقش حیاتی خود را در آن ایفا می کند و همه جا توان زیستی یکسانی ندارد. قدرت عمل برخی عوامل تغییر دهنده آن شدید و برخی کند است. دامنه ی تغییرات نیز به تناسب زمانه نسبی است. محیط جغرافیایی خصلت پویایی دارد و به دلیل آن خصوصیت دینامیکی تغییرات و درک علت آن نیز حایز اهمیت فراوان است. در مطالعات جغرافیایی توانهای محیطی در طول زمان و پهنه مکان بررسی می شوند. از اینرو محیط جغرافیایی بصورت مجموعه کامل و متشکل از عناصر متفاوت مورد مطالعه قرار می گیرد.
در جغرافیای سرزمین مفهوم محیط نه فقط در معنای طبیعی آن که در معنای اجتماعی و اقتصادی نیز مورد نظر است. این فراگیری به اقتضای ذات و جوهره ی این علم در بعد تاریخی و تکامل جدید آن است. بدیهی است که با گذشت زمان نقش انسان در محیط تقویت یافته و قدرت نفوذ وی برای دخل و تصرف در محیطی بیشتر می شود. برقراری یک رابطه عقلایی و سنجیده میان انسان و محیط طبیعی در تمامی زمینه‎ها که مجموعا محیط اقتصادی و اجتماعی وی را نیز تشکیل می دهند، ‌فلسفه تهیه طرحهای جامع سرزمین را توجیه می کند (رهنمایی، ‌1370، ص3).

2-5 محیط طبیعی
مراد از محیط طبیعی آن ساختی از پیکربندی فضاست که ویژگیهای خصلتی آن تحت تاثیر دخل و تصرف انسانی به وجود نیامده باشد. محیط طبیعی در برگیرنده مجموعه عناصر و عواملی است که یا مستقیما خود منشاء اثر هستند و یا اینکه در زنجیره ارتباطی اثرات، نقش موثری را ایفا می کند. تفاوتهای موجود در محیط طبیعی و تنوع آن از عواملی نظیر موقعیت جغرافیایی، ‌موقع ریاضی، ‌ارتفاع از سطح دریا و یا دوری و نزدیکی بدان، ‌ساختمان زمین شناسی، ‌شرایط آب و هوایی و شکل زمین، جهت جریان آبها، ‌جنس خاک و رویش گیاهی تبعیت می کند. محیط طبیعی ایران نیز به تبعیت از گوناگونی عوامل فوق از تنوع خاصی برخوردار است. عوامل و عناصر تشکیل دهنده این محیط طبیعی به تفکیک در این بخش مورد مطالعه قرار خواهند گرفت. بدیهی است که در چنین بستر و پیکر متنوعی فرهنگ و معیشتهای گوناگونی پرورش و تکوین یافته اند که شناخت آنها برای اعمال مدیریت صحیح و سنجیده انسان در محیط لازمه ی هر گونه حرکت اندیشیده از طرف انسان است (رهنمایی، ‌1370، ص3).

متن کامل در sabzfile.com

2-6 اهمیت جغرافیای طبیعی در برنامه ریزی محیطی منطقه در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
منطقه فضای جغرافیایی گسترده ای است که در آن محیط طبیعی با ویژگی های خود دارای ارتباط اصولی با عوامل انسانی است و این دو بر یکدیگر تاثیر متقابل دارند. با توجه به روابط بسیار پیچیده ای که در بین انسانها و محیط طبیعی وجود دارد فراهم آوردن داده ها و آگاهی های لازم، ملتزم مطالعاتی اصولی در زمینه‎های گوناگون طبیعی و انسانی و اجتماعی و اقتصاادی است. متخصصان جغرافیای طبیعی در مطالعات خود مسایل طبیعی محیط یا یک فضای جغرافیایی را بیشتر مدنظر قرار می دهند ولی هرگز ارتباط آنها را با موضوعات انسانی و اجتماعی فراموش نمی کنند. متخصصان جغرافیای طبیعی علاوه بر تجزیه و تحلیل کیفیت پیدایش پدیده های طبیعی، روابط بین آنها، ذات تعامل و تاثر متقابل انسان و محیط و علل نابسامانیها و دگرگونیها محیط ناشی از این تعامل با محیط را بررسی و مطالعه طبیعی خود را با این هدف هدایت می کنند. در واقع هم کمک ارزنده ای به امر برنامه ریزی می کنند و هم ارزش کاربردی رشته تخصصی خود را افزایش می دهند. ارزش مطالعات رشته های تخصصی جغرافیای طبیعی به جهت گیری پژوهشهای آن مربوط می شود. جهت گیری که در آن عوامل و پدیده های محیط طبیعی در ارتباط با فعالیتها و برخوردهای انسانی مدنظر قرار میگیرد. منظور این نیست که متخصصان جغرافیای طبیعی کار متخصصان جغرافیای انسانی، ‌جغرافیای اقتصادی و غیره را نیز انجام دهند. بلکه غرض این است که پژوهشهای خود را با دید سیستمی و با توجه به نحوه ارتباط بین حوزه مطالعات خود و مسایل انسانی هدایت نمایند. عکس این حالت هم صادق است. متخصصان جغرافیای انسانی، جغرافیای اقتصادی و حوزه های دیگر نیز باید در مطالعات خود از ارتباط مسایل رشته تخصصیشان با موضوعات جغرافیای طبیعی غافل نباشند. متاسفانه برخی از آنها با وجود اعتقاد به رابطه تنگاتنگ بین موضوعات مورد مطالعه رشته تخصصی شان با محیط و عوامل طبیعی در بررسی های خود نقش پدیده های طبیعی را تقریبا نادیده می گیرند. در برنامه ریزیها نیز نقش مطالعات طبیعی با تمام اهمیتش یا کاملا فراموش می شود و یا بسیار کم اهمیت تلقی می گردد. اهمیت مطالعات جغرافیای طبیعی در برنامه ریزی منطقه ای به دلیل کارآیی هر کدام از موضوعات مورد مطالعه در شاخه گوناگون این نظام علمی، در تمام قلمروهای فعالیتهای انسانهاست. رابطه انسان با محیط طبیعی باید با پیچیدگی ها و خلاقیت خود اساس کاربردی این مطالعات را مشخص می کند. مطالعاتی که عوامل ارتباط بین این دو را بخوبی تحلیل و نحوه وابستگیهای متقابل را روشن نماید جنبه کاربردی خواهد داشت. موفقیت در برنامه ریزیهای منطقه ای وقتی حاصل می شود که بر اساس اطلاعات دقیق و کافی از همین ارتباطات متقابل تنظیم شده باشد (رجایی، 1382، صص196-198).

2-7 ژئوتوريسم
ژئوتوريسم كه در ابتدا گردشگری زمین شناسی ناميده می شد در آخرين مطالعات محققان «گردشگری جغرافيايی» نام گرفته است كه مفهوم آن بازديد و بهره برداری از جاذبه های جغرافيايی بدون لطمه زدن به طبيعت معنی شده كه مفهومی فراگيرتر و گسترده تر از پيش داشته و دامنه وسيعی را در بر می گيرد. بازديد از جاذبه های جغرافيايی كه يكی از مهم ترين آن ها جاذبه های ژئومورفولوژی و زمين شناسی است؛ امروزه يكی از شاخه های اصلی ژئوتوريسم را تشكيل می دهد.
ژئوتوریسم (Geotourism) یکی از رشته های گردشگری وابسته به طبیعت (Nature based tourism) است که به معرفی پدیده های زمین شناسی به گردشگران با حفظ هویت مکانی آنها می پردازد. ژئوتوریسم از علوم مختلف زمین شناسی کمک می گیرد و علاقمندان به طبیعت و پدیده های زمین شناسی را برای بازدید از جاذبه های زیبای زمین دعوت می کند.

2-7-1 تاریخچه ژئوتوریسم
مطالعه در مورد ژئوتوریسم برای نخستین بار در سطح ملی و در مقیاس بزرگ بوسیله اتحادیه صنعت مسافرت و سفر جغرافیای ملی آمریکا صورت گرفته که در آن به پایداری محیط و توسعه همه جانبه پرداخته شده و حتی به مسائل فرهنگی نیز اهمیت داده شده‌است (ناظری، 1385)

متن کامل در sabzfile.com

جاناتان تورتلات، متخصص و کارشناس ژئوتوریسم درمجله نشنال جئوگرافیک واژه ژئوتوریسم را بدین طریق تعریف کرده‌است، توریسمی که هویت جغرافیایی یک مکان را حفظ می‌کند و یا آن را بهتر و یا ارتقاء می‌دهد (غفاریان طوسی، 1383، ص 16 ).

2-7-2 اهداف ژئوتوريسم
ژئوتوريسم زيرمجموعه توريسم پايدار بوده و هدف آن حفظ منابع گردشگري در مقاصد است. يعني هدايت گردشگران به نحوي كه محل مورد بازديد براي نسلهاي آينده هم همانطور باقي مانده و قابل استفاده باشد. ژئوتوريسم اين امكان را براي محققان و بهره‌برداران به وجود آورده است كه بتوانند محيط را بهتر و كيفيت بازديد را ارتقاء دهند به طوري كه دخالت انسان در زمين منجر به نشان دادن برجستگي ويژه و تازه‌اي از طبيعت گردد. در ژئوتوريسم تلاش بر اين است كه دخالت و تصرفي توسط انسان در محيط صورت نگيرد اما به ناچار اگر اقدامي صورت گرفت اين اقدام بايستي منجر به كمال در طبيعت شود. ايجاد تغيير نبايستي ناسازگاري با محيط داشته باشد و چهره منطقه را دگرگون و ناهمگون كند. در ژئوتوريسم طبيعت دائم توسط فرسايش آبي و بادي در حال تنوع و دگرگوني است. اين دگرگوني توسط خود عوامل فرسايش طبيعي ونه انسان شكل مي‌گيرد (رحيم‌پور، 1381).

2-7-3 عوامل پیدایش پدیده‌های ژئوتوریسم
در ژئوتوریسم، طبیعت دائم توسط فرسایش آبی و بادی در حال تنوع و دگرگونی است. این دگرگونی توسط خود عوامل فرسایش شکل می‌گیرد نه انسان، مهمترین عوامل پیدایش رخنمون‌ها، اشکال و جلوه‌های زمین که موجب جلب گردشگران علاقه‌مندان به پدیده‌های طبیعی می‌گردد، عبارتند از:
فرسایش‌ها، آتشفشان‌ها، چین‌خوردگی‌ها و گسله‌ها، گنبدها و بلورهای نمکی، تپه‌های مرجانی (حریریان، ۱۳۶۹)

2-7- 3-1 فرسايش، خالق پديده‌هاي ژئوتوريسم
فرسایش به معنای وسیع کلمه عبارتست ازجداشدن ذرات ازتوده خاک وانتقال مواد جداشده توسط یک عامل فرسایشی مانند جریان آب (علیزاده، 1377 )
درصورتی که عامل جداکننده ذرات ازبستر وانتقال آنها آب باشد به آن فرسایش آبی گفته می شود. اگر عامل جداکردن ذرات وانتقال آنها باد باشد فرسایش بادی واگر این عملکرد ناشی ازیخچالها باشد فرسایش یخچالی باشد فرسایش یخچالی نامیده می شود، فرسایش یک فرایند طبیعی وتکاملی است وجلوگیری ازآن ممکن نیست ولی کاهش سرعت وشدت ایجاد آن امکان پذیر است. درمناطقی که فرسایش خاک به کنترل درنیامده امکان دارد فرسایش شدید شکل گیرد که دراین صورت فرسایش خاک ازسرعت تشکیل آن بیشتر است. «امروزه فرسایش خاک به عنوان خطری برای رفاه انسان وحتی حیات اوبه شمار می آید» (رفاهی، 1375).
  در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
2-7-3-2 قوانین و مقررات ژئو توریسم
1- با توجه به آيين‌نامه طبيعت‌گردي و شرح وظايف كميته ملي طبيعت‌گردي موضوع مصوبه شماره 27313/ت 33472 ه- مورخ 5/5/84 هيأت محترم وزيران و همچنين براساس آيين‌نامه اجرايي نحوه تشكيل و اداره مناطق نمونه گردشگري موضوع مصوبه شماره 6843/ت 32400 ك مورخ 11/2/84 شوراي عالي ميراث فرهنگي وگردشگري اين فرصت وامكان وجود دارد تا اقدامات لازم از طريق كميته مذكور جهت سياستگذاري و هماهنگي بين دستگاهي، شناسايي و معرفي مناطق و محدوده‌هاي ژئوتوريسم، حمايت و پشتيباني، نظارت، تربيت و آموزش راهنمايان متخصص و تشويق و جلب سرمايه‌گذاران داخلي و خارجي صورت پذيرد (كميته ملي طبيعت‌گردي در سطح معاون وزير جهاد كشاورزي، سازمان حفاظت محيط زيست وسازمان ميراث فرهنگي و گردشگري بر طبق آيين‌نامه اجرايي تشكيل مي‌شود).
2- بعد از شناسايي پديده‌ها و مشخص‌سازي محدوده‌هاي ژئوپاركها، از طريق حمايت‌هاي دولتي، امكانات زيربنايي و زيرساختي براي دسترسي و استفاده گردشگران فراهم شود.
3- ژئوپاركها به بخش‌هاي غيردولتي ترجيحاً متخصصان، فارغ‌التحصيلان و علاقمندان به طبيعت و علوم زمين جهت بهره‌برداري واگذار شده و تا مرحله سوددهي از حمايتهاي دولتي برخوردار شوند (سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري، 1380).

2-8 آمایش
واژه آمایش از آماییدن و آمودن و در فرهنگ معین آمیختن، آراستن، زینت کردن، مهیا کردن می باشد. منظور از آمایش، تعیین توان بالقوه و شایستگی اراضی یا به عبارت دیگر تعیین مطلوبترین نوع بهره وری از آنهاست. به عبارت دیگر آمایش فرایندی است که زیبندگی هر نوع استفاده ای را برای هر بخشی از سرزمین با توجه به قابلیتهای آن نشان می دهد (سرور، 1384، ص20).

2-9 آمایش سرزمین
پوتی اوژن کلودیوس می نویسد آمایش سرزمین هدف توزیع بهتر جمعیت در ارتباط با منابع طبیعی و فعالیتهای اقتصادی را دنبال می کند. این تلاش به منظور اهداف کاملا اقتصادی نیست و رفاه و توسعه کامل ظرفیتهای بالقوه جمعیت را در نظر دارد (سرور، 1384، ص22).
آمایش سرزمین عبارت است از برنامه ریزی و سازمان دادن نحوه اشغال فضا و تعیین محل سکونت انسانها و محل فعالیتها و تجهیزات و همچنین کنشهای بین عوامل گوناگون نظام اجتماعی – اقتصادی.