حوضه، امامزاده، بارش، آبریز

ماه شهريور مرداد تیر خرداد اردیبهشت فروردین اسفند بهمن دي آذر آبان مهر سالانه
حوضه آبريز امامزاده ابراهیم 216. 7 46. 7 104. 5 63. 6 100. 0 101. 2 90. 1 128. 4 119. 7 165. 0 159. 5 161. 4 1430. 1

متن کامل در sabzfile.com

از جدول بالا مشاهده مي شود كه در هيچ ماهي متوسط بارندگي ماهيانه كمتر از 7/46 ميلي متر نيست و از اين رو مي توان تشخيص داد كه اقليم حوضه از نوع مرطوب مي باشد از نظر توزيع بارندگي ماهيانه شهريور با متوسط بارندگي 7/216 ميلي متر داراي بيشترين مقدار بارندگي و آبان ماه با 7/46 ميلي متر داراي كمترين مقدار بارندگي مي باشند همانطور كه مشاهده مي‏شود روند بارندگي به اين صورت مي باشد كه كمترين ريزش در فصل بهار و بيشترين بارندگي در فصل پاييز مي‏باشد البته فصل تابستان با 368 ميلي متر بارندگي بعد از فصل پاييز داراي بارندگي زيادي مي‏باشد. اين روند بارندگي در حوضه از دو عامل اقليمي تأثير مي پذيرد. نخست اينكه محدوده مورد مطالعه به دليل قرار گيري در عرضهاي متوسط جغرافيايي در فصل گرم با پيشرفت و گسترش پر فشار جنب حاره اي كه از عرضهاي بالاتر مي آيند باعث مي‏شود تا سيستمهاي كم فشار عرضهاي متوسط كه اغلب با باران و هواي مرطوب همراه است و سيستم بادهاي غربي به طرف عرضهاي قطعي (در عرضهاي بالا ) عقب نشيني كند بنابراين در فصل گرم سال كمترين باران در منطقه رخ مي دهد و آن مقدار باران فصل گرم سال نيز محصول پديده هاي محلي از جمله پوشش گياهي , كوههاي مرتفع و وجود دريا و. . . است. در حاليكه افزايش ريزش باران در ماههاي اواخر تابستان و پاييز به دليل وجود آبهاي گرم درياي كاسپين و عقب نشيني پر فشار جنب حاره بطرف خط استوا و پيشرفت سيستم بادهاي غربي به طرف عرض ميانه مي باشد كه باتلاقي آن سيستم با آبهاي گرم درياي كاسپين موجب افزايش و يا ريزش بيشترين باران در طول ماههاي سال مي گردد و اين موضوع را در ايستگاه مورد مطالعه بخوبي مشاهده مي كنيم بطوريكه در شهريور ماه ومهر ماه داراي بيشترين بارندگي وكمترين بارندگي در فصل بهار ( خرداد ماه ) مشاهده‏مي‏شود. بطوركلي آنچه كه از متوسط بارندگي ماهانه حوضه مي توان استنتاج كرد اين است كه بيشترين بارندگي ماهانه منطبق با آغاز دوره سرما يا پايان دوره گرما مي باشد. كه بيشترين مقدار باران در شهريور ماه و مهر ماه رخ مي دهد. در حقيقت با توجه به مطلب فوق مي‏توان گفت كه اقليم حوضه مورد مطالعه از نوع اقليم مديترانه اي مي باشد. در شکل زير روند كاهش يا افزايش متوسط بارندگي ماهانه حوضه آبريز امامزاده ابراهیم را نشان مي‏دهيم.

شکل 4-11 پراكندگي بارش ماهانه در حوضه امامزاده ابراهیم
4-8-4 توزيع فصلي بارش و رژيم بارندگي
توزيع فصلي بارش و درصد آن به كل سال در جدول زيرآورده شده است. بررسي فصلي بارندگي حوضه واقعيت هاي مهمي از نوع اقليم محدوده مورد مطالعه را به برنامه ريز معرفي مي‏كند. بررسي رژيم باران نيز مي تواند تغييرات اقليمي را به صورت فصلي كه تابعي از نوسانات فصل به فصل ريزشهاي‏جوي است نمايان مي‏سازد و همچنين بسياري از نكات مبهم اقليمي و محيطي را مشخص‏سازد.

جدول 4-8 توزيع فصلي بارش و درصد آن به كل سال
سالانه تابستان بهار زمستان پاييز فصل
1456. 9 365 8/264 2/338 9/485 متوسط بارش (mm)
100 26/25 14/18 2/23 4/33 درصد

با توجه به جدول فوق مشاهده مي‏شود كه ميانگين بارندگي محدوده مورد مطالعه به ترتيب اهميت فصل پاييز بيشترين بارش را به خود اختصاص داده است و بارندگي هاي تابستانه در مرحله بعد قرار دارد و از رطوبت درياي خزر تغذيه مي نمايد فصل پاييز 9/485 ميلي متر بارندگي و 4/33 درصد بيشترين ميزان بارندگي را شامل مي شود و در حالي كه فصل بهار با 8/264 ميلي متر بارندگي در حدود 14/18 درصد از كل بارندگي حوضه را به خود اختصاص داده است جهت نمايش گفته هاي بالا شکل دايره‏اي فصول بارندگي حوضه را در پايين نشان مي دهيم.

شکل 4-12 توزيع فصلي بارش و درصد آن به كل سال در حوضه آبريز امامزاده ابراهیم در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید


4-8-5 درجه حرارت
دما یکی از عناصر اساسی هواست. اگرچه اصلی ترین عامل ایجاد دما انرژی حاصل از جذب تابش کوتاه خورشیدی در سطح زمین می باشد با این حال عوامل دیگری نیز در چگونگی دمای مناطق مختلف سطح زمین تعیین کننده اند که عبارتند از:
1- شرایط تابشی و ارتباط آنها با عوارض سطح زمین 2- هدایت گرمایی در قشر فوقانی سطح زمین
3-ارتفاع از سطح دریا 4- جابجایی افقی و عمودی هوا 5- ابرناکی 6- جریانهای دریایی
7- ناهمواری و جهت آفتابگیری 8- عرض جغرافیایی 9- تاثیر خشکی و دریا 10- تاثیر پوشش گیاهی 11- تاثیر شهرها و مناطق مسکونی. در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
میزان درجه حرارت در یک حوضه نیز عامل تعیین کننده در بسیاری از تغییرات حوضه است هرچه درجه حرارت هوا بیشتر باشد میزان بخار آب موجود در هوا هم بیشتر است. ( ولایتی، 1379)
شبکه ایستگاههای دماسنجی حوضه مطالعاتی همانند بارش و سایر پارامترها فقیر است. لذا از شبکه ایستگاههای تبخیرسنجی و سینوپتیک اطراف حوضه که در آنها اندازه گیری درجه حرارت بعمل می آید سعی گردید تا از بیناین ایستگاههای موجود، تعدادی بعنوان معرف انتخاب گردند. این ایستگاهها طوری بایستی انتخاب شوند که هرکدام معرف بخشی از محدوده اطراف حوضه بوده و در مجموع کل سطح حوضه را پوشش دهند. با در نظر گرفتن اینکه در منطقه مورد مطالعه ایستگاه اندازه گیری درجه حرارت موجود نبوده و بخصوص در ارتفاعات و نواحی پوشیده از جنگل چنین ایستگاههایی وجود ندارد لذا انتخاب این ایستگاهها مشکل بوده ولی در نهایت سعی گردید تا ایستگاههای انتخاب شده قسمت اعظم مناطق مختلف را پوشش دهند مشخصات ایستگاههای معرف درجه حرارات جهت تجزیه و تحلیل و آنالیز آمار دما به شرح جدول زیر می باشد.

جدول 4-9 متوسط درجه حرارت ماهانه ایستگاههای اطراف حوضه بر حسب سانتیگراد
ایستگاه ماه مهر آبان آذر دي بهمن اسفند فروردين ارديبهشت خرداد تير مرداد شهريور سالانه
ارتفاع(متر)
رشت 2 2/19 5/14 3/10 7/7 8/6 9 2/14 7/18 3/23 7/25 2/26 6/23 6/16
کسما 2- 8/18 5/14 9/9 8/7 6/6 4/8 5/13 18 6/22 25 4/25 1/23 1/16
امامزاده ابراهیم 170 5/17 3/13 2/9 7/6 8/5 7/7 13 7/17 2/21 8/23 2/24 8/21 1/15
ماسوله 950 9/12 4/10 3/6 4 3/3 7/4 9/9 4/13 6/16 2/19 6/18 9/16 4/11
رشت 7- 18 2/13 9 9/6 5/6 9/8 6/14 19 5/23 7/25 6/25 1/22 1/16

همانطور که در جدول شماره مشاهده می کنید آمار متوسط ماهانه و سالانه درجه حرارت همراه با ارتفاع ایستگاهها تنظیم گردیده است لذا با ایجاد همبستگی بین دمای متوسط ماهانه و سالانه و ارتفاع ایستگاهها، روابط ماهانه و سالانه دمای حوضه تهیه گردیده است که در جدول شماره این روابط و ضریب همبستگی آن ارائه شده است و در جدول شماره نیز متوسط دمای ماهانه و سالانه حوضه ا استفاده از گرادیان قائم حرارتی ماهانه و سالانه منعکس شده است. بر اساس معادلات و روابط جدول شماره درجه حرارت سالیانه حوضه آبریز امامزاده ابراهیم برآورد گردیده و نتایج در جدول منعکس شده است.

جدول 4-10 توزیع درجه حرارت متوسط ماهانه و سالانه برحسب سانتیگراد در حوضه آبریز امامزاده ابراهیم
ماه مهر آبان آذر دي بهمن اسفند فروردين ارديبهشت خرداد تير مرداد شهريور سالانه
درجه حرارت¬
حسب سانتیگراد 1/15 8/11 7/7 3/5 6/4 2/6 3/11 2/15 9/18 5/21 3/21 2/19 2/13

4-8-5-1 رژیم حرارتی
مقصود از رژیم حرارتی، تغییرات عوامل دمای هوا برحسب زمان در عرض سال می باشد و همچنین افزایش ارتفاع باعث کاهش دما می باشد و عامل تعدیل کننده درجه حرارت است برای رژیم حرارتی می‎توان از طول دوره کوتاه مدت تری استفاده نمود. زیرا دما برخلاف بارندگی دارای تغییرات سالانه خیلی زیاد نیست و تغییرات ماهانه آن از سالی به سال دیگر خیلی زیاد نمی باشد. به همین جهت میانگین یک دوره آماری بیش از 5 سال با میانگین آماری یک دوره بیست سال یا بیشتر تغییر خیلی زیاد نمی کند و حداکثر از چندین دهم درجه افزایش یا کاهش نمی یابد. انحراف از میانگین دما در حوضه خیلی کم و آن هم بدلیل وضع جغرافیایی منطقه و تحت تاثیر قرار گرفتن توده های مختلف هوا با دماهای متفاوت می‎باشد که بیش 8/1 تغییر نمی کند. بنابراین باید اذهان داشت که مناطقی که دارای انحراف از میانگین خیلی کم هستند یک رژیم حرارتی یکنواخت پیروی می کند. برای بررسی رژیم حرارتی حوضه آبریز امامزاده ابراهیم 5 عامل حرارتی آن طبق روشهای گفته شده استخراج و نتایج در جدول زیر ارائه گردیده است.

جدول 4-11 داده های درجه حرارت حوضه آبریز امامزاده ابراهیم
ماه مهر آبان آذر دي بهمن اسفند فروردين ارديبهشت خرداد تير مرداد شهريور
حداکثر مطلق 5/32 5/29 27 5/19 21 19 30 30 31 35 28 5/32
میانگین حداکثر 5/19 4/15 2/9 6/8 8/7 6/8 4/14 9/17 4/21 8/23 4/23 8/21
متوسط درجه حرارت 1/15 8/11 7/7 3/5 6/4 2/6 3/11 2/15 9/18 5/21 3/21 2/19
میانگین حداقل 1/9 2/7 8/1 7/0 5/0- 5/0 2/5 7/8 4/11 2/13 1/14 6/12
حداقل مطلق 5/5 5/0- 5- 7- 11- 5/6- 5- 5/2 8 5/9 5/8 5/7

شکل 4-13 رژیم حرارتی حوضه آبریز امامزاده ابراهیم

4-8-5-2 روند تغییرات میانگین ماهانه دما
روند تغییرات میانگین ماهانه دما در حوضه نشان می دهد که بیشترین میزان دما را5/21 درجه سانتیگراد مربوط به تیر ماه و کمترین دما با 6/4 درجه سانتیگراد مربوط به بهمن ماه می باشد. با توجه به جدول بیشترین میزان انحراف از معیار در آذر ماه به مقدار 6/2 و کمترین انحراف از معیار نیز در خردادماه به میزان 7/0 مشاهده می گردد. بیشترین میزان تغییرپذیری دما نیز در بهمن ماه با 9/36 و کمترین میزان تغییرپذیری دما در خرداد ماه به میزان 7/3 می باشد.

جدول 4-12 تغییرات ماهانه درجه حرارت حوضه آبریز امامزاده ابراهیم
ماه

متن کامل در sabzfile.com

پارامترها مهر آبان آذر دي بهمن اسفند فروردين ارديبهشت خرداد تير مرداد شهريور
T 1/15 8/11 7/7 3/5 6/4 2/6 3/11 2/15 9/18 5/21 3/21 2/19
S. D 2/1 9/1 6/2 6/1 7/1 2 1/2 4/1 7/0 9/0 1/1 2/1
C. V. 9/7 1/16 9/33 1/30 9/36 3/32 5/18 2/9 7/3 2/4 2/5 3/6

شکل 4-14 تغییرات ماهانه درجه حرارت حوضه آبریز امامزاده ابراهیم

شکل 4-15 ضریب تغییرات ماهانه دما C. V. و انحراف از معیار S. D حوضه آبریز امامزاده ابراهیم

باتوجه به جدول شماره 4-21 متوسط درجه حرارت سالیانه حوضه در طی دوره آماری 13 ساله که از ایستگاههای اطراف برآورده شده 2/13 درجه سانتیگراد بوده است. گرمترین ماه سال تیر ماه با متوسط درجه حرارت 5/21 درجه سانتیگرادو سردترین ماه سال بهمن ماه با متوسط درجه حرارت 6/4 درجه سانتیگراد می باشد. میانگین حداکثرهای درجه حرارت در گرمترین و سردترین ماه سال به ترتیب 2/13 و 5/0- درجه سانتیگراد می باشد. باید توجه شود که در نواحی خزری با نزدیک شدن به ساحل میانگین حداقل افزایش یافته و هرقدر از ساحل دور شویم میانگین حداقل کاهش می یابد.


4-8-5-3 بررسی میانگین دمای ماهانه حداقل و حداکثر مطلق
حوضه آبریزایستگاه چو بر به سبب واقع شدن در ارتفاعات و همچنین وجود پوشش گیاهی متراکم و نیمه متراکم میزان تبخیر و تعرق قابل ملاحظه ای ایجاد شده که خود سبب تعدیل دما می باشد. بعلاوه به سبب ارتفاع و و کاهش دما، نم نسبی نیز افزایش یافته و از این طریق دما تعدیل می یابد. بنابراین بیشترین میزان حداکثر مطلق دما با 35 درجه سانتیگراد مربوط به تیرماه می باشد، دمای حداقل مطلق نیز در 6 ماه از سال به زیر صفر می رسد و کمترین حداقل دمای مطلق با 11- درجه سانتیگراد مربوط به بهمن ماه می باشد.

4-8-5-4 تغییرات روزانه و فصلی دما
دامنه اختلاف شبانه روزي دما در زمستان در نواحي ساحلي درياي خزر در حدود 6 درجه مي باشد كه به تدريج اين اختلاف افزايش يافته و به 12 درجه در نزديك كوهپايه ها مي رسد. و در ارتفاعات اين اختلاف مجدداً با كاهش روبرو مي شود و به 8 تا 9 درجه سانتيگراد مي رسد , بايد گفته شود كه در تابستان اختلاف دامنه شبانه روزي دما در نزديك به ساحل تغيير چنداني نسبت به زمستان ندارد و در حدود 6 تا 7 درجه تغيير مي كند در صورتي كه هر قدر از ساحل دور شويم اين اختلاف افزايش يافته و به 14 درجه مي رسد در ارتفاعات نيز دامنه تغييرات دماي شبانه روز در حدود 16 تا 17 درجه مي‏رسد (مهندسين مشاور پندام , 1372 ).
ریزش برف و یخبندان 4تا 5 ماه از سال این منطقه را فرا می گیرد و منطقه را تحت تاثیر خود قرار می دهد. با افزایش ارتفاع و کاهش دما غالبا نزولات جوی در ارتفاعات فوقانی بصورت برف می باشد، ذوب برف از فروردین ماه آغاز می گردد و بر روی جریان رودخانه اثر می گذارد و در زمستان نیز سبب یخبندان در ارتفاعات و ریزش برف و دبی رودخانه کاهش محسوسی را نشان می دهد. با توجه به اینکه مناطق پایین دست حوضه جهت مصارف کشاورزی در فصل بهار و تابستان به آب نیاز دارند این ذخیره برفی منبع بسیار خوبی می تواند باشد. لذا با اتخاد شیوه های مدیریتی صحیح و مهار آب از این منبع عظیم خدادادی در این فصولها می توان نهایت بهره برد.

4-8-5-5 رژیم فصلی دما در حوضه