خورشید، ماخذ، آفتاب، جغرافیایی

اقلیم منطقه می باشد. در بررسی ویژگیهای دمای منطقه مورد مطالعه، پارامترهای اصلی دما شامل میانگین های ماهیانه حداقل و حداکثر و متوسط روزانه و همچنین حداقل و حداکثر مطلق درجه حرارت مورد مطالعه قرار گرفته است. در جدول شماره 7-1 رژیم حرارتی ایستگاه سینوپتیک اصفهان منعکس شده است.
متوسط دمای سالیانه در ایستگاه اصفهان 16 درجه سانتی گراد وحداکثر مطلق 42 درجه وحداقل مطلق 2/13- درجه سانتی گراد می باشد .متوسط حداقل درجه حرارت 9 درجه سانتی گراد ومتوسط حداکثر آن 23 درجه سانتی گراد است .
جدول شماره ( 7-1 ) : رژیم حرارتی فصلی ایستگاه هواشناسی اصفهان
نام ایستگاه درجه حرارت درجه حرارت فصول سال درجه حرارت سالانه
بهار تابستان پاییز زمستان
ایستگاه سینوپتیک اصفهان متوسط حداکثر 28.2 34.4 17.6 12.2 23.1
متوسط روزانه 21.3 26.7 10.9 6.3 16.3
متوسط حداقل 14.4 19 4.2 0.4 9.5
ماخذ : ( http://www.chaharmahalmet.ir )
با توجه به رژیم حرارتی ایستگاه سینوپتیک اصفهان، سردترین ماه سال، دی ماه به ترتیب با میانگین متوسط و میانگین حداقل درجه حرارت 3.2 و 2.3- درجه سانتیگراد و گرمترین ماه سال، تیرماه به ترتیب با متوسط و میانگین حداکثر درجه حرارت 29.1 و 36.5 درجه سانتی گراد می باشد. در اصفهان، از 365 روز در سال، 75 روز آن درجه حرارت زیر صفر است.
در نمودار ذیل رژیم حرارتی فصلی ایستگاه هواشناسی سینوپتیک اصفهان ارائه شده است.
نمودار شماره ( 7-1 ) : رژیم حرارتی ایستگاه سینوپتک اصفهان

ماخذ : ( http://www.chaharmahalmet.ir )
7-3-2- ساعات آفتابی
در برنامه ریزی عمران و شهرسازی، تشعشع آفتاب و انرزی حاصل از آن نقش بسیار مهمی دارد. اصفهان را شهر آفتاب می نامند زیرا در سال به طور متوسط حدود 3274 ساعت آفتاب دارد وتعداد روز های یخبندان در آن حدود 5/74روز در سال است. در جدول شماره 7-2 میانگین تعداد ساعات آفتابی در اصفهان آورده شده است.

متن کامل در sabzfile.com

جدول شماره ( 7-2 ) : میانگین تعداد ساعات آفتابی در اصفهان در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
ماه میلادی ژانویه فوریه مارس آوریل می ژوئن جولای آگوست سپتامبر اکتبر نوامبر دسامبر سالانه
میانگین ساعات آفتابی 203.6 216.8 243.7 250 308.7 348.3 349.4 339.7 311.3 281.5 224.2 197 3274.2
ماخذ : ( www.chaharmahalmet.ir )
7-3-3- موقعیت خورشید
تابش آفتاب در هر نقطه از زمین بستگی به موقعیت خورشید نسبت به آن نقطه دارد که، بدلیل حرکت وضعی و دورانی زمین، موقعیت خورشید در ساعات، روزها و فصول مختلف متفاوت است، برای اینکه بتوان شدت تابش آفتاب بر سطوح مختلف و حرارت حاصل از آن را بررسی نمود لازم است که موقعیت خورشید نسبت به محل مورد نظر در زمانهای مختلف مشخص باشد.
مسیر خورشید که راهی است که روزانه خورشید در نیمکره آسمان( از نظر ناظر ) می پیماید، در یک ماه معین و برای یک عرض جغرافیایی معین با مسیر خورشید در عرض جغرافیایی دیگر یکسان نمی باشد. ترسیم نمودار آن از آن جهت در طراحی و برنامه ریزی اقلیمی اهمیت دارد که از این طریق می توان میزان بهره گیری ساختمانها از نور خورشید را با توجه به موقعیت آن در آسمان تشخیص داد. نمودار مسیر خورشید برای شهر اصفهان که در عرض جغرافیایی 32 درجه قرار دارد، در شکل زیر ارائه شده است.
نمودار شماره ( 7-2 ) : نمودار مسیر خورشید برای عرض جغرافیایی ˚32

ماخذ : ( رازجویان، 1367 : 257)
ترسیم این نمودار در آسمان برای عرض جغرافیایی مذکور بصورت ذیل می باشد.
نمودار شماره ( 7-3 ) : ترسیم مسیر خورشید در آسمان برای عرض جغرافیایی ˚32

ماخذ : ( http://www.usc.edu )

که درجات دقیق موقعیت خورشید در آسمان در جدول شماره 7-3 ارائه شده است.
جدول شماره ( 7-3 ) : تعیین درجات موقعیت خورشید در آسمان برای اول فروردین، تیر، مهر و دی

ساعات
روز اول فروردین
( بهار)
به (درجه ) اول تیر
( تابستان )
به (درجه ) اول مهر
( پاییز)
به (درجه ) اول دی
( زمستان )
به (درجه )
6 4.08 5.35 5.41- 6.84-
7 16.63 17.33 7.2 4.36
8 28.79 29.59 19.67 14.56
9 40.12 42.12 31.66 23.26
10 49.75 54.74 42.64 29.8
11 56.11 67.12 51.61 33.41
12 57.2 77.95 56.8 33.51
13 52.54 79.3 56.38 30.09
14 43.87 69.22 50.52 23.7
15 33.03 56.95 41.18 15.1
16 21.11 44.34 30 4.98
17 8.67 31.78 17.91 6.18-
18 3.94- 19.46 5.39 18.01-
ماخذ : ( http://www.sunearthtools.com )
همانگونه که مشاهده می گردد درجات مذکور در چهار فصل – به جهت اختصار کلام – از ساعات 6 الی 18 ارائه شده است. در چهار فصل نیز روز اول از ماه اول آنها جهت استفاده در این تحقیق بکار گرفته شده است. بقیه فصول از سال در پیوست شماره 1 در انتهای تحقیق آورده شده است. همانطور که ارقام جداول نشان می دهد، در روز اول تیر ماه، خورشید در بالاترین موقعیت سالانه خود در این شهر است. در ساعت 12 آن، پرتوهای خورشید با زاویه 77.95 می تابد. زاویه تابش آفتاب در دی ماه ( فصل زمستان ) به حداقل آن می رسد. در ظهر آن، پایین ترین موقعیت سالانه خورشید33.51 است.

7-3-4- سایر عناصر اقلیمی
میانگین بارش سالیانه – که تحت تاثیر جریانات هوای مرطوب از اقیانوس اطلس،مدیترانه ودریای سیاه می باشد- در ایستگاه اصفهان 125 میلی متر می باشد.
باد های اصفهان شدید وقوی نمی باشد زیرا منطقه اصفهان در پناه کوهها قرار گرفته و شکل ظاهری منطقه طوری است که دالانهای مستقیم برای ایجاد باد های شدید در آن وجود ندارد . جهت باد غالب دربیشتر فصول از جنوب غربی وغرب است وتنها در تابستان باد از شمال وشمال غربی می وزد.
7-4- بررسی تحولات جمعیتی در سرشماریهای رسمی کشور
نخستین سر شماری رسمی در ایران در سال 1335 انجام شد که از این سال به بعد در هر دوره می توان اطلاعات دقیقی از جمعیت شهر اصفهان بدست آورد . جمعیت شهر اصفهان از سال 1335 به بعد در جدول شماره 7-4 آمده است.
جدول شماره ( 7-4 ) : جمعیت شهر اصفهان از سال 1335 الی 1385
سال 1335 1345 1355 1365 1375 1385
تعداد
جمعیت 254708 424045 661510 986753 1266072 1591682
رتبه در کشور 3 2 3 3 3 3
نرخ رشد 5.2 4.55 4.08 2.52 2.4
ماخذ : سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن شهر اصفهان طی سالهای 1335-1385 (http://amar.sci.org.ir)

مطالعه و بررسی جمعیت شهر اصفهان در طی سال 35 الی 85 بیانگر این واقعیت است که جمعیت شهری در این مدت حدود 6 برابر افزایش یافته است ولی نرخ رشد آن با نوسانات زیادی توام بوده است . در سال 65- 55 نرخ رشد 1/4 و در سال 75-85 نرخ رشد آن 3/2 درصد بوده است .

نمودار شماره ( 7-4 ) : تغییرات نرخ رشد سالانه جمعیت در شهر اصفهان طی سالهای 1335- 1385.

در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید

افزایش 2/5 درصدی رشد سالانه جمعیت در فاصله سال های 45 و 35 رامی توان به افزایش روند مهاجرت در شهر اصفهان بدلیل صنعتی شدن و سرمایه گذاری های دولت ارتباط داد . روند کلی نرخ رشد جمعیت شهر اصفهان از سال های 1345 به بعد سیر نزولی داشته است و این میزان در فاصله سالهای 75-85 به 3 /2 درصد در سال رسید .
جدول شماره ( 7-5 ) : تغییرات خانوار در شهر اصفهان
سال 1335 1345 1355 1365 1375 1385
تعداد جمعیت 254708 424045 661510 986753 1266072 1602110
تعداد خانوار 54658 87073 139330 214707 297297 444552
بعد خانوار 4.66 4.87 4.75 4.6 4.25 3.6
نرخ رشدخانوار
5.2 4.55 4.08 2.52 2.4
ماخذ : سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن شهر اصفهان طی سالهای 1335-1385.

همچنین مطالعه بعد خانوار در شهر اصفهان در فاصله سالهای 85-1335 نشان می دهد که بعد خانوار به استثنای دوره 45-1335 که سیر صعودی داشته است و از 66/4 به 87/4 نفر رسیده است، دارای سیر نزولی بوده است . بطوریکه این رقم در سالهای 55، 65، 75 و 85 به ترتیب 75/4، 6/4، 25 /4 و 6/3 کاهش یافته است . بررسی بعد خانوار بیان کننده مهاجر پذیری شهر اصفهان در طی سالهای و دهه های گذشته بویژه در دهه 55-45 به دلیل احداث کارخانه ذوب آهن می باشد .
نمودار شماره ( 7-5 ) : تغییرات بعد خانوار در شهر اصفهان طی سالهای 1335- 1385.

در سرشماری سال 1385، 811318 نفر از جمعیت را مردان و 780364 نفر را زنان تشکیل می دهند در نتیجه نسبت جنسی شهر اصفهان برابر با 104.1 بوده است.

نمودار شماره ( 7-6 ) : تعدادمردان وزنان درشهراصفهان در سال1385 به درصد

همچنین هرم سنی شهر اصفهان در این سال بیانگر جوان بودن جمعیت آن و تمرکز جمعیت در سنین 15 تا 30 سالگی می باشد که این تمرکز جمعیت برنامه ریزی شده ای را می طلبد .
نمودار شماره ( 7-7 ) : هرم سنی شهراصفهان درسال 1385

ماخذ : ( http://isfahan.ir )
7-5- تاریخچه شکل گیری ساختار فضایی – کالبدی شهر اصفهان
ساختار شهر اصفهان، ساختاری است بسیار منسجم و به هم پیوسته که عناصر مختلف شهری با هسته های مسکونی، که همان محلات باشند، در پیوندی تنگاتنگ بوده و هستند و همه بر محور اصلی شهر که در حقیقت ستون فقرات شهر را بوجود آورده، جا گرفته و نیازمندیهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی شهر را برطرف می کنند و در واقع از ترکیب ساختار یکدیگر تاثیر پذیرفته اند ( شفقی، 1385 : 111 ).
شهر اصفهان در دوره های اولیه بعد از اسلام سیمای توسعه خود را از محدوده یهودیه یا جویباره آغاز می کند و به تدریج دامنه خود را به اطراف می گستراند. با توسعه محدوده یهودیه و سازمان یافتن محلات تازه در اطراف این بخش، شهر قدیمی جی اعتبار قبلی خود را از دست می دهد. در زمان ملکشاه سلجوقی این حدود، بخش اصلی شهر را و به عنوان یک شهر آباد و پر رونق تشکیل و مجموعه میدان، ارک، و مسجد جامع ارکان اصلی شهر را با پیوند رشته زنجیر گونه بازار تشکیل می دهند ( هدایت، 1355 : 34 و 35 ).
اصفهان درآغاز دوره صفویه مرحله جدیدی از رشد شکوفایی خود را در حوالی میدان نقش جهان و چهارباغ دنبال می کند و با رشته طولانی بازار پیوند محکم خود را به شهر قدیم که مرکز آن مسجد جامع بود محکم می کند.
از دوران صفویه، ساختار اصلی و بنیادی شهر اصفهان نهاده شد که هنوز هم این ساختار قابلیتهای خود را دارد. ” استخوان بندی شهر صفوی بر راستای شمالی – جنوبی چهارباغ و محور شرقی – غربی زاینده رود بوده است. همچنین میدان نقش جهان و میدان عتیق، مهمترین گره های شهر صفوی محسوب می شود” (خدابخشی، 1387 : 107 ).

نقشه شماره ( 7-2 ) : اصفهان در دوره صفویه ( 1006 تا 1136 میلادی )

متن کامل در sabzfile.com

ماخذ : ( خدابخشی، 1387 : 106 )
نقشه شماره ( 7-3 ) : ساختار شهر صفوی

ماخذ : ( همان، 107 )
در دوران پهلوی اول، ساختار شهر اصفهان بر محور چهارباغ به سمت شمال توسعه یافت و در دوران پهلوی دوم بر مبنای توسعه شهر صفوی و دوران پهلوی اول، در امتداد محور چهارباغ به سمت جنوب اصفهان گسترش یافته است.
در دوران کنونی ( از سال 1357 تاکنون ) نیز، روند مهاجرت روزافزون روستاییان به شهرها و گسترش شهرهای بزرگ، که بخصوص از حدود دهه چهل خورشیدی آغاز شده بود، همچنان ادامه یافته و از این رو نه تنها توسعه افقی شهر به همه جهات، شکل شهر را تحت تاثیر قرار داده است، بلکه بدلیل نبود برنامه ریزی دقیق، بافتهای تاریخی شهرها نیز، که هویت شهر محسوب می شوند، رو به فرسودگی گذاشته است . همچنین احداث خیابانها، کمربندیها، ساخت و سازهای بی رویه، بدون تطابق با طرح های از پیش اندیشیده شده شکل شهر را از نظر ساختاری – کالبدی ( ارتباطات، فضای شهری، ارتفاع بناها، و … ) تحت تاثیر قرار داده است” (خدابخشی، 1387 : 111 ). می توان گفت ” ساختار این شهر در دوران معاصر در امتداد دوره های پیشین، بیش تر در راستای محور چهارباغ یه سمت شمال و جنوب بوده، اما در جهات دیگر نیز توسعه بی رویه یافته است” ( همان : 112 )
نقشه شماره ( 7-4 ) : ساختار شهر اصفهان دوره معاصر

ماخذ : ( خدابخشی، 1387 : 112 )
اصفهان علاوه بر دارا بودن بافتهای باارزش و تعداد بی شماری بناهای تاریخی، که بعضی از آنها جزئ انگشت شمار آثار با ارزش تاریخ معماری جهان می باشند، از نظر زیبایی عملکرد، صلابت و استواری استخوان بندی شهری نیز برجسته ترین شهر ایران و جزئ معدود شهرهای دنیاست. قوام و استواری این استخوان بندی، که پایه آن عمدتا” در دوره صفوی و حدود 400 سال پیش ریخته شده است، به آن حداست که این شهر علیرغم بی توجهی بسیاری که به آن ( چون دیگر شهرهای ایران ) در زمینه شهرسازی و معماری شده، توانسته است همچنان استخوان بندی قدیم خود را حفظ کند و خلاف دیگر شهرهای بزرگ ایران که در اثر ازدیاد جمعیت قدیم آنها متلاشی و یا دگرگون شده، اصفهان توانسته است شهر میلیونی فعلی را بر استخوان بندی سازمان شهری قدیم خود باقی و استوار نگه دارد.
در حال حاضر، دراین شهر بازار به عنوان اصلی ترین استخوانبندی مطرح می باشد. ساختار اصلی شهر اصفهان بر محور بازار استوار بوده و قلب تپنده شهر را ساخته است و زندگی اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و مذهبی را به عهده دارد و با شبکه ای از دسترسیهای بسیار منظم تمام عناصر شهری را به نحوی در بر گرفته است ( شفقی، 1385 : 112 ).