شهری، مسکونی، پهنه، بناهای

باشد .محدوده خدماتی این منطقه 1280 هکتار می باشد که در شمال شرق مشهد واقع گردیده است. منطقه طبق سرشماری سال 90 در حدود 344,944 نفر جمعیت داردکه نرخ رشد آن 1.95 می باشدو دارای تراکم جمعیت 18.28 نفر در هزار متر مربع می باشد و 68,615 خانوار ساکن معمولی دارد (همان ).
منطقه هشت از لحاظ جمعیتی و وسعت جزو مناطق کم وسعت با جمعیت ساکن کم می¬باشد. اما به دلیل مجاورت با بارگاه ملکوتی حضرت رضا (ع)، پایانه و مراکز درمانی (مانند: بیمارستان امام رضا، بیمارستان 17 شهریور و…)، جمعیت غیر ساکن بالایی دارد، متأسفانه برآورد دقیقی از جمعیت غیر ساکن وجود ندارد و این امر برنامه ریزی در سطح منطقه را با دشواری¬های زیادی مواجه ساخته است. از مشخصات اصلی، حساس و مهم این منطقه می¬توان به موارد ذیل اشاره نمود: وجود دستگاه¬ها و ساختمان های مهم اداری و دولتی، وجود مراکز پزشکی و بهداشتی، همچنین وجود مجتمع های تجاری مهم و برگزاری مراسم مذهبی- سیاسی و اجتماعی و مسیر تشریف فرمائی مقامات عالی رتبه سیاسی و کشوری که همه و همه در سطح منطقه حساسیت ویژه ای را ایجا می¬نماید.
در حالی که منطقه 4 به دلیلی که پهنه ای حاشیه ای و ناامن موجب پایین افتادن منزلت اجتماعی منطقه در شهر شده و این ناسازگاری کلی و بنیادین باعث کاهش جدی توان رقابت پذیری منطقه در جذب فعالیتها و عملکردهای شهری ،ظرفیت های توسعه و عمران شهری ، ارتقای نقش و جایگاه عملکردی منطقه در شهر و برون رفت از دام توسعه برای منطقه را به طور جدی مشکل کرده و باعث شده به عنوان عضوی ناخواسته و زائد برپیکر شهر در ذهن شهروندان و مدیریت شهری جا انداخته شود .هر چند در سال های اخیر با ساخت کاربری های مختلف براساس طرح جامعه و طرح تفضیلی سعی در ایجاد فضایی سازگاری کاربری های مختلف شده است .در زمینه نقش گردشگری منطقه نیز به دلیل دوری از حرم مطهر،قرار نداشتن منطقه در مسیر تسهیلات گردشگری مورد مراجعه گردشگران ، فقدان محیط شهری متناسب با تمایل گردشگران ، کمبود جدی تهسیلات گردشگری ، عواملی هستند که باعث شده تا نقش منطقه در الگوی گردشگری شهر بسیار محدود بوده و منحصر به موارد خاص باشد (طرح و آمایش مهندسان معماری و شهر سازی ،1388،جلد2 ،65تا 75).
3-5- محدوده قانونی مناطق هشت وچهار
شهرداری مشهد دارای 13 منطقه می¬باشد. مناطق مورد مطالعه ما در این پژوهش منطقه 8و 4 می¬باشدکه محدوده قانونی منطقه 8از شمال از میدان شهدا تا خیابان آیت الله شیرازی، خیابان شهید اندرزگو (خسروی نو) تا میدان بیت المقدس، از جنوب، بزرگراه شهید کلانتری تا کمربندی 75 متری جنوبی شهر مشهد و در نهایت تا میدان جمهوری اسلامی، از شرق، از میدان بیت المقدس، خیابان امام رضا، میدان بسیج تا پایانه مسافربری و از غرب نیز از میدان شهدا، خیابان دکتر شریعتی، خیابان دانشگاه تا میدان جمهوری اسلامی را در بر می¬گیرد .ومنطقه 4 مرز محدوده شمالی شامل کوی چهارده معصوم ،پنج تن ، بزرگراه همت می باشد مرزشرقی شامل خیابان نیره ،خیابان گلشهر ,بزرگراه همت می باشد، مرز جنوبی شامل سالن کشتی ،میدان گلشور ،پارک امت ،بلوار امت ،خیابان حرعاملی می باشد ومرزغربی چهار راه سیلو ،بلوار طبرسی ،میدان همت ،بلوار طبرسی شمالی را در برمی گیرد .(آمارنامه شهر مشهد،25:1390).

متن کامل در sabzfile.com

نقشه (3-3). محدوده قانونی منطقه چهار شهر مشهد

در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید

منبع :(نگارنده 1393)

نقشه (4-3). محدوده قانونی منطقه هشت شهر مشهد

منبع :(نگارنده 1393)
3- 6-بررسی مطالعات ، کالبدی ،اقتصادی- اجتماعی،محیطی و فرهنگی مناطق
در عرصه برنامه ریزی شهری و آنچه را که به شهر مربوط است و اهمیت آن را نمی توان نادیده گرفت مطالعات اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی آن منطقه است . به عبارت دیگر این مطالعات پایه و اساس برنامه ریزی می¬باشد. درک عمیق خصوصیات اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و تحلیل این عوامل در کنار یکدیگر نظیر بررسی جمعیت، سن، جنس، و بررسی خصوصیات فرهنگی آنها یکی از پیش شرطهای تدوین اهداف است که جایگاهی بس مهم در تحقق چشم اندازهای پیش بینی شده در عرصه اقتصادی، اجتماعی، کالبدی، فرهنگی و… دارد. برنامه ریزی و توسعه شهری نیازمند داده های آماری دقیق، جامع و به روز می¬باشد و عدم وجود چنین اطلاعاتی، برنامه ریزی را با مشکل روبرو کرده و به طور قطع موجب خواهد شد که امکانات موجود در مسیر درست به کارگیری نشوند.
3-7-تعیین سطوح سرانه کاربری های مختلف در منطقه 8و4

به منظور دستیابی به یک تصویر کلی از وضعیت سرانه کاربری های موجود در منطقه، مجموع تمام سطوح عملکردی (محله، ناحیه، منطقه، شهر و فراشهر) در نظر گرفته شده است و مبنای جمعیت آمار جمعیتی سال 1385 مرکز آمار ایران است. گروه کاربری خدماتی رفاهی با مجموع 39/4متر مربع کمترین سرانه را به خود اختصاص داده است. بیشترین سرانه کاربری در این منطقه مربوط به کاربری اداری سطح منطقه با 68/2 متر مربع و پس از آن کاربری تجاری با 87/1 متر مربع است و کمترین سرانه مختص کاربری فرهنگی تاریخی مقیاس ناحیه با 004/0 متر مربع و پس از آن کاربری مذهبی مقیاس محله با 01/0متر مربع می¬باشد. همچنین در این منطقه از گروه خدمات اجتماعی و رفاهی با نبود کاربری اداری و درمانی مقیاس ناحیه، مذهبی و فرهنگی تاریخی و انتظامی مقیاس منطقه و از گروه خدمات زیربنایی با نبود کاربری انبار و تجهیزات شهری و کاربری حمل و نقل مقیاس منطقه و از گروه کاربری های سبز و فراغت با نبود فضای سبز مقیاس ناحیه مواجه هستیم. ناحیه 2 منطقه 8 مشهد که شامل محلات کوهسنگی، بهشتی و عدل خمینی است حدود 79 درصد از مساحت این منطقه را به خود اختصاص داده است و دارای تراکم جمعیتی 88 نفر در هکتار است. وجود کاربری نظامی وسیع در این محدوده و همچنین پارک کوهسنگی باعث پائین بودن تراکم جمعتی در این ناحیه است. از طرف دیگر کمبود کاربری های خدماتی سطح محله ناحیه در این ناحیه بسیار چشمگیر است. در این ناحیه کاربری تجاری با سرانه 1.24 متر مربع بیشترین سطح و سرانه را در بین کاربری های موجود به خود اختصاص داده است. و همچنین کاربری فرهنگی و تاریخی با سرانه نزدیک به صفر کمترین سطح سرانه را در میان کاربری ها دارا می¬باشد. ناحیه 3 نیز که شامل محلات خرمشهر و امام رضا است21 درصد از مساحت این منطقه را به خود اختصاص داده است و دارای تراکم جمعتی 160 نفر در هکتار است. در این ناحیه پیشنهادات طرح تفصیلی برای شکل گیری مرکز محله در هیچکدام از محلات موجود محقق نشده است و تقریبا تنها فضای باز در این محدوده معابر است. در این ناحیه کاربری تجاری با سرانه 2.6 متر مربع در بین کاربری های موجود بیشترین سهم را دارا می¬باشد. همچنین کاربری حمل و نقل با 31 متر مربع مساحت و سرانه بسیار ناچیز و نزدیک به صفر کمترین سطح و سرانه را در میان کاربری ها دارا می¬باشد. نکته قابل توجه دیگر فقدان کاربری های اداری، انتظامی، فرهنگی و تاریخی، ورزشی و تجهیزات شهری سطح ناحیه در این ناحیه است (مهندسین مشاور پارسوماش جلد اول،1392: 127-121).
جمع بندی سطوح سرانه و کاربری ها در سطح محله در منطقه 8 نشان می¬دهد که سرانه زمین مسکونی در تمامی محلات این منطقه بیشتر از سرانه پیشنهادی است. همچنین کاربری تجاری در محلات کوهسنگی، امام رضا و خرمشهر سرانه و مساحتی بیش از طرح فرادست دارد. به جزء این کاربری ها سایر کاربری¬های مورد نیاز سکونت با نبود یا کمبود جدی مواجه هستند. همچنین در سطح نواحی کاربری آموزشی و فضای سبز با کمبود جدی مواجه است در سطح منطقه نیز به جزء کاربری اداری بقیه کاربری ها با کمبود جدی مواجه هستند (همان منبع جلد پنجم،92-88).
در منطقه 4قبل از بیان سرانه کاربری باید به نکاتی چند در مورد منطقه اشاره شود اراضی غیر خالص اشغال بخش بسیار بزرگی از اراضی توسط اراضی غیر خالص شهری (مانند اراضی کشاورزی و باغات و دامداریها ،اراضی بایر و مخروبه متروکه اراضی حرایم و مسیلها )از جمله مشخصه های بسیار حائز اهمیت در برنامه ریزی شهری آن است .که درمنطقه چهار 2/36 درصد می باشد .تراکم ناخالص شهری در این منطقه 6/186 نفر در هکتار در منطقه چهار می باشد .تراکم خالص مسکونی 8/530 نفر در هکتار است که شدت نسبی تراکم خالص مسکونی در سطح متوسطی قرار دارد . سرانه کاربری مسکونی به ازای هر یک از ساکنان 8/18 متر مربع ،سرانه تجاری 5/0 متر مربع،سرانه آموزشی 7/0 متر مربع،سرانه بهداشتی و درمانی 04/0 متر مربع ،سرانه ورزشی 37/0 متر مربع،سرانه فضای سبز 3/0 متر مربع ،سرانه فرهنگی و تفریحی 03/0، سرانه اداری و انتظامی 18/0 متر مربع ،سرانه جهانگردی و پذیرای فاقد اراضی کاربری جهانگردی – پذیرای بوده ،سرانه صنعتی –کارگاهی 4/0مترمربع ،سرانه حمل و نقل و انبار 83/0 متر مربع، سرانه تاسیسات و تجهیرات شهری 05/0 متر مربع ،سرانه مذهبی 1/0 متر مربع ،سرانه شبکه معابر1/11 متر مربع می باشد

متن کامل در sabzfile.com

جمع بندی سطوح سرانه و کاربری ها در سطح محله در منطقه 4 نشان می¬دهد که کاربری اراضی کشاورزی و باغات گذشته از لکه های کوچک و متوسط واقع در میان و بین بافتهای مسکونی ، به صورت پهنه هایی وسیع و یکپارچه در غرب وشمال منطقه گسترده شده مهمترین شاخص کاربری منطقه بوده که فضای باز وسیعی را در منطقه به خود اختصاص داده گسترش تدریجی بافتهای مسکونی واقع در دورن و کناره این پهنه ها ونفوذ خزنده آنها در این پهنه ها در طول زمان موجب کاهش مداوم سطح آن در حوزه شده است ، گرچه هنوز حدود یک سوم از منطقه را می پوشاند .کاربری مسکونی و کاربری های خدماتی و شهری وابسته به مسکن (که آنها را برروی هم پهنه سکونت می نامیم )نیز با اشغال بیش از یک سوم دیگر منطقه از جمله مهم ترین انحای استفاده از زمین حوزه می باشد .پس از پهنه سکونت و سبز پهنه اراضی بایر وفاقد کاربری به صورت چند لکه نسبتا بزرگ و تعداد زیادی لکه های کوچک در میان و یا حاشیه پهنه های سکونت و سبز از مهمترین و شاخصترین ممیزه های الگوی کاربری زمین و سیمای دیداری منطقه می باشد .این ارضی بخشی از پهنه سبز قدیم حوزه هستند که در طول زمان تدریجا رها شده و بیشترین پتانسیل تبدیل به کاربری های پهنه سکونت و یا عملکرد های فرا ناحیه ای را دارند (طرح و آمایش مهندسان معماری و شهر سازی ،1388،جلد2 ،35تا 45).
3- 8-بررسی مطالعات کالبدی در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
3-8-1- بررسی بعد خانوار و وضعیت مسکن در منطقه چهارو هشت
بعد خانوار متوسط اعضای ساکن در یک خانوار می¬باشند که در یک اقامتگاه زندگی می¬کنند. متوسط اعضای ساکن در خانوارهای(بعد خانوار) در شهر مشهد 44/3 نفر و متوسط رشد سالانه جمعیت 7/1 درصد بر آورد گردیده است. در حالی که تعداد خانوارها در منطقه هشت29،377 و بعد خانوار به طور میانگین 20/3 نفرودر منطقه 4 68،615 و بعد خانوار 3.57 می¬باشد. مطابق با آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در شهر مشهد ضریب جنسی کل شهر مشهد در حدود 100 نفر و در منطقه هشت وچهار 92 نفر برآورد گردیده است (آمارنامه شهر مشهد، 1391).
تعداد کل پروانه های ساختمانی صادر شده در منطقه هشت شهر مشهد در سال 1391 حدود 334 مورد می-باشد که 269 مورد از این تعداد مسکونی و 24مورد مسکونی- تجاری می¬باشد. در خصوص مساحت زمین و زیربنای واحدهای مسکونی در منطقه هشت حاکی از آن است مساحت زمین های تحت اشغال کاربری مسکونی در یک دامنه ناهگون از 50 متر مربع تا بیش از 500 متر مربع در نوسان است. بیشترین فراوانی متعلق به زمین هایی است که بین 151تا200 متر در نوسان است. سپس قطعات 201تا 300متر در رتبه بعدی قرار دارد (همان منبع،85).در این منطقه تعداد پروانه های ساختمانی صادر شده برای احداث بنا در سال 91 با توجه به تعداد طبقات عبارتند از بناهای یک طبقه به تعداد 2 بناهای 2 طبقه وجود ندارد و 3 طبقه 45 را به خود اختصاص داده اند و پس از آن بناهای 4 طبقه 86 ، 5 طبقه201 تعداد را دارند .
تعداد کل پروانه های ساختمانی صادر شده در منطقه چهار شهر مشهد نیزدر سال 1391 حدود 548 مورد می¬باشد که مورد از این تعداد مسکونی497 و 22مورد مسکونی- تجاری می¬باشد. در خصوص مساحت زمین و زیربنای واحدهای مسکونی در منطقه حاکی از آن است مساحت زمین های تحت اشغال کاربری مسکونی در یک دامنه ناهگون از 50 متر مربع تا بیش از 500 متر مربع در نوسان است. بیشترین فراوانی متعلق به زمین هایی است که بین 101تا 150متر در نوسان است. سپس قطعات 81تا 100متر در رتبه بعدی قرار دارد (آمارنامه شهر مشهد ،85).در این منطقه تعداد پروانه های ساختمانی صادر شده برای احداث بنا در سال 91 با توجه به تعداد طبقات عبارتند از بناهای یک طبقه 26 بناهای 2 طبقه 24 و 3 طبقه 149 را به خود اختصاص داده اند و پس از آن بناهای 4 طبقه222 ، 5 طبقه127 تعداد را دارند .