مقاله با موضوع مشهد، بارش، 1365، 1355

می باشد به همین علت نوسانات سالانه و ماهانه دمایی در مشهد تقریبا زیاد بوده که اوج این نوسانات در فصل تابستان و زمستان , به عبارت دیگر در تیر ماه ( ژوئیه ) و دی ماه ( ژانویه ) می باشد و دمای شهر از حالت یکنواختی برخوردار نیست .
طبق بررسی های به عمل آمده در طول یک ماه دوره آماری 50 ساله حداکثر دما در شهر مشهد 3/34 درجه سیلسیوس بوده که متعلق به تیر ماه می باشد و این در حالی است که حداقل دمای هوا طی همین دوره آماری برابر با 3/4 درجه سیلسیوس بوده که متعلق به دی ماه بوده است . براین اساس حدود 5 ماه از سال درجه حرارت هوا بالا بوده که حاکی از دوام هوای گرم در محدوده این شهر می باشد. از لحاظ بارندگی , مانند دیگر نواحی ایران فصل بارش در این شهر , آغاز فصل زمستان البته با فعال شدن جبهه های مدیترانه ای می باشد . البته بارش های پراکنده ای هم در فصل پاییز رخ می دهد که مقدار آن کم می باشد ( صادقی , 1381 : 23 ).
با توجه به موقعیت شهر مشهد در شمال شرق کشور جبهه های متفاوتی بر روی آب و هوای شهر اثر گذار است که مهمترین آنها جبهه های هوای مدیترانه ای , خزری و سیبری می باشد ( همان منبع : 43 ). در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
از نظر ارتفاع آب و هوای مشهد به دو نوع تقسیم می شود :
1- آب و هوای کوهستانی ( مناطقی با بیش از 1000 متر ارتفاع مثل زشک , طرقبه ) را شامل می شود .
2- آب و هوای جلگه ای ( کمتر از 1000 متر ارتفاع ) را شامل می شود .

متن کامل در sabzfile.com

عرض جغرافیایی نیز در آب و هوای شهر مشهد موثر است . بطور کلی آب و هوای مشهد و امتداد آن را می توان آب و هوای نیمه صحرایی و استپی نامید . از اواخر پاییز توده هوای پر فشار سیبری برروی شمال شرق ایران کشیده می شود و فصل سرد آغاز می شود . در این زمان سیستمهای غربی ( باران زا ) نمی توانند به صورت گسترده وارد خراسان شوند , پس بارش دوره سرد کمتر است ولی اواخر دوره سرد با گرم شدن هوا پر فشار سیبری عقب می رود و راه را برای توده های مرطوب مدیترانه به خراسان باز می کند , از طرف دیگر در دامنه های آفتاب گیر براثر همرفت دامنه ها , هوا نا پایدار شده و بارش بیشتر می شود. در تابستان پر فشار جنب حاره ای ( آزور ) با تسلط خود مانع ورود توده های مرطوب به منطقه خراسان می شود (www.mashadonhline . ir ) بیشترین تمرکز فصلی بارش در پاییز و زمستان است و بارش فصل تابستان به جز سالهای اخیر تقریبا قابل اغماض است کاهش بارش از زمستان به تابستان شدیدتر رخ می دهد . طی بررسی دوره های آماری متوسط درجه حرارت ایستگاه مشهد 1/14 سانتی گراد بوده است و در این مدت متوسط تیر ماه 3/26 و متوسط دی ماه 5/1 سانتی گراد بوده است ( سردترین و گرمترین ماه سال ) که تفاوت بین این دو ماه 8/24 سانتی گراد بوده است . این موضوع نشان دهنده ان است که تفاوت زیادی بین فصل سرد و گرم در مشهد می باشد . همچنین طی بررسی های انجام شده متوسط بارش 6/247 میلی متر بوده است که اسفند ماه با 8/52 میلی متر بیشترین و تیر ماه با 06/0میلی متر کمترین میزان بارش را در این شهر به خود اختصاص داده اند ( شرکت سهامی آب منطقه خراسان , 1386 :22 ).
3-2-5-ویژگی های جمعیتی و وسعت شهر مشهد
امروزه مسايل مربوط به جمعيت، خصوصيات و ويژگي‌هاي آن، چنان رابطه تنگاتنگي با خود و با عوامل غيرجمعيتي پيدا كرده است كه جايي را براي اثبات حقانيت خود مبني بر ضرورت توجه به مسائل جمعيتي در ارتباط با ديگر عوامل از قبيل منابع طبيعي، زيست‌محيطي، غذايي، مسايل سياسي و امنيتي وغيره باقي نگذاشته است. در حقيقت محدوديت‌هاي موجود در سطح كره زمين آن هم در ابعاد وسيع و در طيفي گسترده كه كانون توجه اغلب دانشمندان و صاحب‌نظران است و اگر نگوييم همه آنها مستقيماً تحت تاثير جمعيت وتحولات آن پا گرفته، حداقل مي‌توان مدعي شد كه به طور غيرمستقيم تحميل شده از سوي جمعيت و ابعاد مختلف آن بوده است (امیرفخریان،7:1390).
عواملی که باعث رشد سریع جمعیت در این منطقه گردید و مشهد را به کانونی پرتحرک از نقطه نظر جمعیتی تبدیل نمود، می¬توان به شرح زیر خلاصه نمود:
-موقعیت مذهبی شهر مشهد
– افزایش فرصت¬های شغلی در بخش ساختمان، صنایع و خدمات
– مهاجرت از روستا به شهر
– مرکز سیاسی- اداری استان خراسان رضوی
– قطب زیارتی و گردشگری در سطح ملی
– دومین شهر بزرگ از نظر جمعیت در سطح ملی
– نقش و عملکرد استانی از نظر اداری، سیاسی، خدماتی، اقتصادی و فرهنگی
– دارای جایگاه ویژه از نظر ارتباطات برون مرزی با کشورهای افغانستان و ترکمنستان (باوان پوری،94:1387).
جمعیت این شهر در سال 1270 شمسی حدود 45000 نفر و مساحت آن حدود 5/7 کیلومتر مربع بوده است. طی یک دوره 40 ساله یعنی از سال 1270تا سال 1310، جمعیت شهر به 100000 هزار نفر و مساحت آن به 4/10 کیلومتر مربع رسید. در این دوره جمعیت حدود 2 برابر و مساحت 5/1 برابر شد. در سرشماری سال 1335جمعیت شهر مشهد 242000 نفر بوده است. در این زمان مساحت شهر معادل 16 کیلومتر مربع می-شده است. از دهه 1340که آغاز رشد سریع شهرنشینی در ایران است، رشد جمعیت شهر مشهد نیز شتاب تازه¬ای پیدا کرد. جمعیت این شهر طی 21 سال (1318-1297هجری- شمسی) معادل 74/2 درصد بوده است که چنین رشدی مرهون آرامش سیاسی و استقرار امنیت دراین شهر است. (مشهدیزادهدهاقانی،452:1374). بعد از سال 1335 شمسی، نرخ رشد سالانه جمعیت افزلیش یافت و طی دهه 1335 تا 1345 شمسی به 4/5 درصد رسید در دهه بعدی یعنی 1345 تا 1355 شمسی، نرخ رشد در حدود 01/5 درصد بود اما در دهه 1355 تا 1365 شمسی، همزمان با وقوع انقلاب اسلامی، در بیشترین میزان خود با 16/8 درصد برابر شد که بروز چنین افزایش محسوسی را باید در ادغام شهرکها و آبادی¬های پیرامونی، که اغلب مهاجرنشین بودند، در محدوده قانونی شهر مشهد جستجو کرد به طوری که در فاصله سالهای 1355 تا 1365 شمسی دو شهر و 30 آبادی در شهر مشهد ادغام شدند. (باوان پوری،95:1387).در سرشماری¬های 1345، 55، و65، جمعیت شهر مشهد به ترتیب 409، 667 و 1463000 هزار نفر گزارش شده است. مساحت شهر نیز در این مقاطع به ترتیب 34،78 و220 کیلومتر مربع بوده است. به عبارت دیگر در دوران قبل از دهه 1340 جمعیت شهر مشهد در هر 35 تا 40 سال دو برابر شد. در حالی که از این دوره به بعد جمعیت شهر طی هر ده سال دو برابر گشت. به عبارتی رشد سالیانه شهر طی سه دهه 45-35، 55-45،و 65-55 به ترتیب 4/5%، 5% و 2/8% بوده است (مشهدیزاده دهاقانی،455:1374).
پس ازوقوع انقلاب ا سلامي وبه دنبال آن وقوع کودتاي مارکسيستي درافغانستان حدود 557 هزارنفرازمهاجرين افغاني درخراسان ساکن شدند. که ازاين تعداد 296500 نفردرمشهدسکني گزيدند. همچنين درنتيجه وقوع جنگ تحميلي عده¬اي ازمهاجرين جنگزده وارد مشهد شدند. عوامل فوق به همراه مهاجرتهاي روستاشهري دست به دست هم داده وباعث رشد سريع جمعيت شهردراين دوره گرديد.بطوريکه جمعيت شهردرسال 1365 به حدود 1463508 نفربانرخ رشدسالانه 16/8 درصدافزايش يافت. درهمين دوره وسعت شهراز 33 کيلومترمربع به حدود 220 کيلومترمربع افزايش يافت. رشدسريع جمعيت بامشکلات مسکن وکمبودزيرساختها،ضرورت تهيه طرح تفصيلي شهرمشهددرقالب طرح جامع درسال 1365 براي يک دوره 25 ساله ا زسال 1370 تاسال 1395 مطرح وبه مهندسين مشاورواگذارگرديد (رهنما،1388 : 45-47).
بیشترین مساحت شهری نسبت به جمعیت در فاصله سالهای 1345 تا 1355 روی داده است. از سالهای 1355 تا 1365 این روند رو به کاهش گذارده و نسبت رشد مساحت به جمعیت افزایش بسیار اندکی را نشان می¬دهد. همچنین در دوره ده ساله بعدی نیز رشد مساحت نسبت به جمعیت رشد جمعیت افزلیش کمی داشته است. طی سال¬های 1375 تا 1385 این روند صورت معکوس به خود گرفته ونسبت رشد مساحت به جمعیت رو به کاهش رفته است. از سال¬های 1385 تا 1390 برای اولین بار در تاریخ 100 ساله مشهد نسبت افزایش جمعیت و مساحت به صورت برابر بوده است (اصفهانی و دیگران،41:1392).متوسط رشد سالانه (درصد) جمعیت از سال 75 تا 85 برابر 5/2 درصد بوده است (آمارنامه شهر مشهد،28:1390). بر اساس سرشماری 1390، شهر مشهد با جمعیت2766258 نفر و با مساحت 860/28 هکتار دارای 13 منطقه، 43 ناحیه و 154 محله می¬باشد. این شهر 90 درصد از جمعیت شهرستان مشهد و 7/3 درصد از جمعیت کل کشور را به خود اختصاص داده است. تراکم جمعیت در کلانشهر مشهد 96 نفر در هکتار است (اصفهانی و دیگران،42:1392). درطرح جامع فعلی شهرمشهدکه درسال 1372 به تصویب شورایعالی شهرسازی ومعماری رسیده است پیش-بینی شده که وسعت شهرتا سال 1395 به حدود 245 کیلومترمربع وجمعیت آن به5،400000 نفربرسد (جوان، 7:1380).
3-2-6-ویژگی¬های اجتماعی
درزمينه اجتماعي در كلانشهر مشهد سرمايه هاي انساني،فرهنگي واجتماعي بالقوه براي ارائه خدمات عالي تخصصي،فرهنگي وگردشگري درمقياس منطقه¬اي، ملي و فراملي وارتقاي سطح عمومي رفاه اجتماعي،وجود دارند. درعين حال فرهنگها،اقوام ومذاهب مختلف دركلانشهر مشهد همزيستي مسالمت آميز دارند. درسالهاي اخيرتقاضا براي تحصيلات عالي دانشگاهي درشهرافزايش يافته است. (مهندسين مشاورفرنهاد،1386: 20). در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
نمودار(1-3) مقايسه رشد جمعيت و مساحت شهر مشهد بين سال¬هاي 1385-1270
مآخذ: حیاتی، 125:1392

متن کامل در sabzfile.com

3-2-7-ویژگی¬های اقتصادی
شهرمشهد به عنوان بزرگترين کلانشهرموجود درشرق کشور،ازپتانسيلهاي بالايي دربخش اقتصاد خود برخورداراست. اين شهربا داشتن نقش غالب خدماتي،داراي سهم بالايي ازمشاغل خدماتي وگردشگري کل کشورمي باشد،درزمينه اقتصاد وفعاليت وجود حرم امام رضاوتوسعه فعاليتي شهرمشهد برمبناي ارائه خدمات به زائران ونزديكي اين شهربه مرزهاي شرقي كشورموجب شده تا:
– اين شهربه يكي ازبازارهاي عمده واردات وصادرات كالابدل گردد
– با ۵/ ۲ ميليون نفرجمعيت وبيش از ۱۷ ميليون نفرزائروگردشگردرسال،داراي حجم قابل توجهي سرمايه ومنابع مالي بسيارقوي است.
– بابيش از ۶۰ درصد سهم اشتغال دربخش خدمات توان اقتصادي بالايي دراين بخش دارد.
– اقتصاد شهر گرايش چند وجهي دارد وبه افزايش تنوع فعاليتي وگسترش بازار متنوع كارتمايل نشان ميدهد.
– بخش عمومي ونهاد آستان قدس رضوي تمايل روزافزوني به سرمايه گذاري اقتصادي بارويكرددانش محوردربخش هاي صنعت،خدمات،گردشگري وتجارت باگرايش هاي پيشرفته ونوين (Hi-Tec)،صنايع پاك وسبزدرمحدوده شهرمشهد ومحيط پیراموني نشان مي دهند.
– درسالهاي اخيربازاركاروسرمايه درشهربا فنآوري ارتباطات واطلاعات وتكنولوژي نوين تجهيزشده اند.
– صنايع دستي به ويژه صنايع پارچه بافي،قاليبافي وگليم بافي ونيزصنايع سنگي پيشينه قوي دارند كه درحال حاضربا كم توجهي روبروهستند.
– به ويژه سرمايه گذاري گسترده اي درفعاليت هاي خدماتي واسكان موقت زائران دراين محدوده صورت گرفته است.
درعين حالا اتكاي اقتصادي شهربرخدمات زيارت وگردشگري وتمركزبيشتراينگونه فعاليتها درپيرامون حرم ومنطقه مركزي شهرموجب شده تا:
بازارمتعادل ويك پارچه كاروسرمايه درشهروجود نداشته باشد وبازتوليد ثروت ودرآمد درمناطق مركزي شهرمتراكم گردد.
كريدورهاي علم وفنآوري ومراكزپژوهشي به عنوان بسترهاي توليد اقتصاد دانش محوروجود نداشته باشد .همراه با افت كيفي اتفضايي وعملكردي محدوده مركزي شهر،اين محدوده ازساكنان دائمي تخليه شده وامنيت اجتماعي وپايداري توسعه دراين محدوده با مخاطراتي مواجه شده است (همان منبع، 24-23).
3-3- معرفی مناطق شهرداری مشهد
شهرداری مشهد در مجموع دارای 13 منطقه است که در جدول (3-2)مشخصات کلی این مناطق ذکر شده است.

جدول (2-3).مشخصات کلی مناطق 13 گانه شهر مشهد
مناطق مساحت(متر مربع) جمعیت سال 1390 تعداد نواحی بعد خانوار تراکم جمعیت
منطقه 1 14.978.74 176.104 3 3.15 131.52
منطقه 2 32.436.309 485.833 6 3.37 124.27
منطقه 3 25.976.627 322.018 3 3.43 165.01
منطقه 4 13.400.282 244.944 3 3.57 178.66
منطقه 5 14.033.436 168.876 3 3.85 115.91
منطقه 6 14.658.945 253.963 4 3.60 86.57
منطقه 7 48.820.586 206.968 5 3.42 52.43
منطقه 8 16.096.057 94.040 3 3.20 73.58
منطقه 9 44.332.439 300.246 3 3.35 70.87
منطقه 10 23.037.882 264.523 2 3.42 103.88
منطقه 11 15.752.352 192.223 2 3.55 139.39
منطقه 12 21.564.222 39636 2 3.43 16.99
منطقه13(ثامن) 3.576.646 16.884 2 3.33 113.38
شهر مشهد 288.664.457 2.766.258 42 3.44 105.57

منبع: (آمارنامه شهر مشهد و حیاتی، 1391).

نقشه(2-3):مناطق 13 گانه شهر مشهد

منبع :سازمان فناوری اطلاعات شهرداری مشهد ،1392
3-4-معرفی مناطق هشت وچهار شهرداری مشهد