مقاله در مورد سرزمین، آمایش، حوضه، ژئوتوریسم

متن کامل در sabzfile.com

در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید قابلیتهای سرزمین و سایر امکانات به اندازه توان آنهاست به عبارت دیگر کشاورزی بایستی در سرزمینی صورت گیرد که توان تولید فرآورده های کشاورزی را داشته باشد. و یا در زمینی باید شهر سازی شود که برای این امر مناسب باشد یا در مکانی باید فعالیتهای صنعتی مستقر شود که قابلیت آن را داشته باشد. بطور کلی سرزمین یک منبع محدود و آسیب پذیر است و استفاده از آن باید با مدیریت درست و منطقی و پس از شناخت تنگناها و توانهای محیطی انجام گیرد. (سرور، 1384، ص23).
آمایش سرزمین عبارت است از تخصیص کاربریهای ویژه به هر قطعه از سرزمین با توجه به تواناییها و محدودیتهای بوم شناختی محیطی (سرور، 1384، ص88).

2-9-1 اهداف آمایش سرزمین
آمایش سرزمین در شکلهای مختلف به منظور تامین اهداف معینی انجام می گیرد که مهمترین آنها به شرح زیر است. توزیع بهتر و هماهنگ فعالیتها در فضا ها به تناسب ویژگیها و داده های محیطی، استقرار مستمر جمعیت در حد متناسب خود بر روی فضا، جلوگیری از حرکت مکانی نابجای جمعیتها، کاربرد تدابیر لازم در تثبیت جغرافیایی جمعیتهای مهاجر، کاهش تباین و اختلافات محیطی و اصلاح و بهسازی و بازسازی مکانهای نامطلوب وبه اصطلاح ناپذیرای جغرافیایی. بهبود شرایط فردی و اجتماعی بدون اصلاح و آمایش فضا و انجام آمایش سرزمین بدون حضور انسانهای مولد، آگاه و کارآمد و ابزار های متناسب هرفضا ممکن نیست. موفقیت و مطلوبیت آمایش سرزمین زمانی میسر است که برپایه های شناخت جغرافیایی فضا تکیه شده باشد. براین مبنا در آمایش سرزمین از طرفی باید داده های طبیعی مانند توپوگرافی، مورفولوژی، خاک و شرایط آب وهوایی فضا را شناخت و از طرف دیگر، دادهها و تواناییهای محیطی اعم از گیاهی، حیوانی، منابع زیر زمینی، به ویژه منابع تجدید نشدنی محیط را آزمایش کرد و در کنار آن باید نیرو های مولد (ساختار نیروی انسانی و بازیگران فضا که مبنای سیاست خاصی در آمایش سرزمین نقش دارند) را ارزیابی کرد (سرور، 1384، ص25).

2-10 جغرافیای کاربردی و آمایش سرزمین
رابطه آمایش سرزمین و جغرافیا می تواند بیانهای مختلفی داشته باشد. بر همین اساس می توان جغرافیا را تبیین نوع استقرار و توزیع جمعیت و فعالیت در عرصه سرزمین دانست و آمایش را تنظیم رابطه بین این عناصر به حساب آورد. در هر حال در جغرافیا و آمایش سرزمین سه عنصر اساسی وجود دارند که زمینه‎های اصلی مطالعه اند و عبارتنداز انسان، فضا و فعالیت.
به هر حال موضوع انکار ناپذیر رابطه بسیار نزدیک و تنگاتنگ جغرافیا و آمایش سرزمین است به تعبیری می توان گفت که جغرافیا آمایشی ترین علوم و آمایش سرزمین جغرافیایی ترین نوع برنامه ریزی است. آنچه جغرافیا به عنوان یک علم به توضیح آن می پردازد آمایش به عنوان مجموعه ای از فنون و هنرها می‎کوشد آن را عملی سازد. آمایش سرزمین نوعی برنامه ریزی فیزیکی بلند مدت است که بر استفاده بهینه از زمین به منظور استقرار فعالیتها تاکید می کند و با توجه به اینکه مطالعه زمین و نحوه تخصیص آن به انواع کاربریها در حیطه علم جغرافیاست می توان به ارتباط بسیار نزدیک مطالعات آمایش و جغرافیا پی برد.

2- 11 مدیریت محیط
مدیریت محیط شامل دامنه وسیعی از فعالیتها در زمینه های کاربری زمین، هوا، گیاهان و آب است و در نتیجه شاخه های تخصصی برنامه ریزی محیط و توسعه سازمان مدیران دولتی و شرکتها و موسسات خصوصی را دربرمی گیرد. برنامه ریزان، مهندسان، معماران مناظر، سیاستمداران، حقوق دانان و مدیران حرفه ای را جذب می کند. و شامل افراد یا سازمانهایی می شود که به بعضی جنبه های محیط طبیعی توجه دارند در این دامنه گسترده فعالیتها مسئول مدیریت محیط اغلب برای کسب اطلاعات درباره محیط طبیعی ناگزیر است از علوم طبیعی متعدد مانند هواشناسی، هیدرولوژی، اکولوژی، خاکشناسی، زمین شناسی و ژئومورفولوژی آگاه باشد و از آنها مدد بگیرد. و اکثر تحقیقات ژئومورفولوژیک به طور بالقوه در بعضی مسائل مدیریت محیط کاربرد دارند. اگر چه قابلیت کاربری آنها در آغاز آشکار نیست. مدیریت محیط بطور عادی چهار مرحله اصلی را شامل می شود شناسایی مساله، تنظیم خط مشی و برنامه ریزی طرح، اجرا و اتمام طرح و رویه و ارزیابی طرح می باشد (کوک و دورکمپ ترجمه شاپورگودرزی نژاد، 1377، ص9).

متن کامل در sabzfile.com

2-12 مشارکت ژئومورفولوژی درمدیریت محیط
مشارکت ژئومورفولوژیک در مدیریت محیط به حیط خاصی محدود نمی شود تمام محیطها به مدیریت نیازمندند و اکثر آنها از مدیریت بهره می برند اما ماهیت مسائل ژئومورفولوژیک و ظرفیت آنها بسیار متنوع است. اگر چه امکان دارد توصیه های ژئوموفولوژیک مستقل از سایر اطلاعات محیطی مدیریت محیط ارائه گردد، اما معمولا چنین نیست. اغلب مشارکتها ی ژئومورفولوژیک بخشی از اطلاعات علوم زمین است که با همکاری سایر دانشمندان فراهم می شود. پیوندهای فرضی بین جنبه های مختلف علوم زمین بخوبی شناخته شده اما طرق ترکیب مواد متنوع آنها در گزارش واحد بخوبی جا نیفتاده است. اغلب ممکن است ژئومورفولوژی اساس مجموعه داده های زمین را تشکیل دهد. زیرا این داده ها نسبتا آسان به دست می‎آیند. عموما ژئومورفولوژیستها در مطالعه بلایای طبیعی رسیدگی و ممیز محیطی ارزیابی منابع و سنجش اثرات محیطی در مرحله برنامه ریزی و نیز ارزیابی منابع و سنجش اثرات محیطی در مرحله اجرا و عمل و ارزیابی بازنگرانه (رسیدگی مراحل گذشته)درمرحله ارزشیابی مشارکت دارند(کوک ودورکمپ ترجمه شاپور گودرزی نژاد، 1377، ص32).

2-13 کاربرد ژئومورفولوژی در برنامه ریزی عمران حوضه های رودخانه ای
حوضه های رودخانه ای از مجموعه ای از عوامل مربوط به هم از قبیل توپوگرافی، جنس زمین، پوشش گیاهی و شبکه هیدروگرافی تشکیل یافته است. هیدرولوژی در این مجموعه با تمامی این عوامل و آب و هوایی که آن را تحت تاثیر خود قرار می دهد در ارتباط است. هیدرولوژی ناهمواریها همراه با آب و هوا و سایر و سایر عوامل رژیم جریان را هدایت می کند. عوامل ژئومورفوژنیک که ناهمواریها را تحت تاثیر خود قرار می دهند. قسمتی از مواد را به صورت متحرک در می آورند این مواد متحرک به اشکال گوناگون (یون، محلول، معلق، عناصر درشت و غیره) منشاه بار جامد جریانها هستند. جریان مواد به مقداری انرژی نیاز دارد که جریان انرژی وارد در حوضه را مشخص می سازد جریانی که از انرژی جریان همان مواد غیر قابل تفکیک است. حوضه رودخانه ای همانند یک سیستم است که جریان آبی در ان در پیوند با ثقل و همان جریان انرژی است که می تواند برخی از کارها را مانند حمل مواد و ایجاد تغییرات در توپوگرافی انجام دهد. به دلیل همین کارها بویژه وقتی شدت آنها از یک حد معین فراتر رود ناپایداریهایی در بعضی از نقاط حوضه حاصل می شود که تعادل محیط را در یک مقیاس وسیع تهدید می کند از این رو آمایش حوضه ها بویژه آمایش هیدرولیک اهمیت حیاتی دارد (زمردیان، 1382، ص250).

در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید

2-14 خصوصیات حوضه های آبریز نواحی مرتفع
خصوصیات حوضه های آبریز نواحی مرتفع با خصوصیاتی چون دامنه های پر شیب، مرزهای توپوگرافیک دقیق و معین، خاک کم عمق، بارندگی زیاد و تبخیر کم از سایر حوضه ها متمایزند. در این نواحی، شیب هیدرولیک زیاد و رودها به سرعت در مقابل بارندگی عکس العمل نشان می دهند. به دلیل کثرت بارندگی که عمدتا شدید هم است کمبود رطوبت خاک ناچیز بوده و بخش اعظم بارندگی به شبکه جریان می‎پیوندد. همچنین ردها دارای مقطع عرضی مناسبی هستند که به طور موثر به انتقال آب کمک می کند در اکثر موارد به علت امتداد دامنه ها تا کنار رود برای ذخیره آب هیچ دشت سیلابی وجود ندارد. درجه حرارت و در نتیجه تبخیر و تعریق کم به رشد گونه های خاصی از پوشش گیاهی کمک می کند و در بسیاری از موارد توربزارها در کنار مسیر رود گسترش یافته و رویش علف ها یا درختان بویژه سرو امری عادی است. همچنین با وجود بارندگی زیاد جریان سطحی به جز در مجاور رودها با سطوح کاو دامنه ها کم است به طوری که در اکثر حوضه های آبریز نواحی مرتفع به دلیل وجود لایه های غیر قابل نفوذ سهم جریان زیر زمینی بسیار محدود بوده، در نتیجه بازوی پایین رونده هیدروگراف که ممکن است شیب کمی داشته باشدبا جریان زیر سطحی خاک که خود یک منبع محدود است حفظ می شوددر یک بارندگی واکنش واقعی حوضه و بزرگی اوج طغیان به موارد چون شدت و مدت زمان بارندگی، کمبود رطوبت که نیاز به جایگزینی آن در خاک دارد، شکل، اندازه و شیب متوسط دامنه های حوضه آبریز بستگی دارد( برایان. جی. نپ، ترجمه خوشرفتار، 1383، ص36).

2-15 خصوصیات حوضه های آبریز نواحی پست
واکنش روان آب مسایل خاصی را در حوضه های آبریز سرزمین های پست بوجود می آورد. زیرا بدلیل بارندگی های فراوان، طغیان در این سرزمین ها امری عادی است. با این حال اگر چه در حوضه های آبریز سرزمین های پست معمولا بارندگی ها بسیار شدید است. اما باید بیان کرد که مساله اصلی در این گونه مناطق سیل گیر بودن آنهاست زیرا تراکم جمعیت این مناطق عمدتا زیاد و به صورت متمرکز کشت می‎شود. در مناطق پست درختان کمتری وجود داشته، رودخانه ها دارای شیب کم و هر چه دامنه ها نسبت به نواحی مرتفع کم شیب تر باشند نیروی فرسایش کاهش می یابد. در نتیجه خاکها عمیق و ساخت آنها به گونه ایست که به احتمال زیاد ظرفیت نفوذ پذیری آنها زیاد نیست. همچنین بدلیل وجود دره های آبرفتی عریض‎تر و منطقه اشباع مجاور جریان ها، زمین های مجاور رودخانه اهمیت خاصی در کنترل جریانهای سطحی دارند. بنابراین واکنش حوضه های پست تعادل بین عوامل گفته شده را برقرار می کند (برایان. جی. نپ، ترجمه خوشرفتار، 1383، ص41).

2-16 پیشینه تحقیق
اگرچه امروزه ژئومورفولوژی یک دانش جدید بوده و درباره برجستگی ها و فرورفتگی های سطح زمین و علل پیدایش آنها با بهره گیری از ابزارها و تکنیک های مدرن بحث میکند اما این علم ریشه در تاریخی کهن دارد و به فلاسفه یونان، رم باستان باز میگردد. افرادی چون ارسطو در دوران قبل از میلاد مسیح و حتی در قرون بعد لئوناردو داوینچی درباره موضوعات مختلفی چون : منشاء، دره، رودخانه و عوامل تشدید سیلاب تحقیقات گسترده ای کرده بودند. بتدریج ژئومورفولوژی بوسیله ویلیام موریس دیویس شکل گرفت و با تحقیقات والتر پنک، کینگ، لانگبین، لئوپلا و چرلی به قوانین و اصول علمی خود رسید.
با توجه به اینکه ژئوتوریسم یک صنعت جدید در گردشگری می باشد لذا در این ارتباط منابع زیادی وجود ندارد در ذیل به برخی از مهمترین منابع موجود در کشور اشاره شده است :
– جعفری، و همکاران ، 1390، در مقاله خود تحت عنوان ارزيابي توان طبيعت گردي پارك ملي گلستان با استفاده از روش ارزيابي چند معياره وgis درمجله تحقيقات منابع طبيعي تجديد شونده، سال دوم، شماره چهارم بیان داشته توسعة گردشگري در مناطق حفاظت شده، هم براي مديريت منطقه و هم براي گردشگران مزاياي فراواني به همراه دارد. اما بايد اين مسئله را در نظرداشت كه انجام فعاليت هاي گردشگري در غياب برنامه ريزي و مديريت صحيح و بدون محاسبة ظرفيت و توان منطقه براي گردشگري، مي تواند برتجارب گردشگران و از آن مهم تر بر كيفيت و ويژگي هاي مناطق گردشگري اثر منفي داشته باشد. از اين رو شناسايي مناطق مناسب و داراي توان، جهت گسترش و توسعة طبيعت گردي در مناطق حفاظت شده و پارك هاي ملي، به منظور بهره برداري پايدار از منابع طبيعي اهميت به سزايي دارد. پارك ملي گلستان، به عنوان يكي از مناطق حفاظت شده، از جذابيت هاي توريستي قابل توجهي برخوردار است. تحقيق حاضر با استفاده از شيوه اي از روش ارزيابي چند معياره به نام تركيب خطي وزن دار، WLC با به كارگيري فن آوري GIS و روش وزن دهي AHP به تعيين مناطق مناسب گردشگري در پارك ملي گلستان پرداخته است. معيارهاي به كار رفته در مراحل ارزيابي شامل فاصله از رودخانه، جاده، روستا، منابع آبي، زيستگاه حيات وحش، شيب و تراكم پوشش گياهي بودند. در نهايت مناطق مناسب براي طبيعت گردي با درجات متفاوتي از توان و مطلوبيت تعيين گرديد. طبق نقشه طبقه بندي شده توان طبيعت گردي، مناطق با توان بسيار بالا با25/0 درصد كمترين مساحت و مناطق با توان بالا با 5/12 درصد بيشترين مساحت را به خود اختصاص دادند نتايج تحقيق حاكي از آن است كه استفاده از روش WLC و روش وزن دهي AHP در فرآيند مكانيابي مناطق تفرجي كارايي بالايي دارد.
– باغبانی، 1386، در مقاله خود تحت عنوان ژئوتوریسم می فرماید یکی از اصطلاحاتی که امروزه بسیار بر سر زبانها است واژه ی ژئوتوریسم است یک ابتکار هوشمندانه بر این اساس هر محلی که به خاطر شرایط جغرافیایی ویژه ی خود نظیر محیط زیست، پوشش گیاهی، زیبایی های بالقوه و فرهنگ مورد بازدید قرار گیرد، در این تقسیم بندی می گنجد (باغبانی، 1386، ص48)