پایان نامه جغرافیا درباره رون، سایه، ارتفاعی، شهری

ساختمانهای شمالی قرار دارند که اصطلاحا وضعیتی است که به آن شيب مثبت ( رو به آفتاب – آفتاب گيری ) می گویند . در این وضعیت طول سایه ساختمان جنوبی برابر با ارتفاع ساختمان جنوبی منهای اختلاف ارتفاع طبیعی دو ساختمان شمالی و جنوبی است .
تعیین شیب زمین با استفاده از کدهای ارتفاعی مقدور می باشد. بنابراین یکی از متغیرهای موثر در ارتفاع پذیری ساختمانها را می توان کدهای ارتفاعی طبقه همکف بیان نمود. اگر دو ساختمان در جهت شمالی – جنوبی در امتداد هم قرار گیرند ولی دارای شیب متفاوت باشند، می تواند بر طول سایه بناها بر یکدیگر تاثیر داشته باشد زیر اگر پلاکی دارای کد ارتفاعی کمتری نسبت به پلاک شمالی خود باشد، طول سایه آن کمتر می باشد.
در مواردی که دو پلاک یکسان باشند و اختلاف شیب با یکدیگر نداشته باشند، کد ارتفاعی آنها صفر می باشد و اگر دارای اختلاف کمی باشند از روش میانگین جهت تعیین کد آنها استفاده می شود.

متن کامل در sabzfile.com

3-3-1-2- عوامل و مولفه های حقوقی و قانونی( ضوابط و مقررات شهرسازی طرح تفصیلی ) ارتفاع پذیری ساختمان ها
عوامل و مولفه های حقوقی و قانونی موثر در سایه اندازی ساختمانها عواملی مانند منطقه بندیهای ارتفاعی، حرایم ومحدودیتهای ارتفاعی که به عنوان ضوابط ومقررات کلی وعام طرح های تفصیلی شهری مطرح اند، را شامل می شود. همچنین این عوامل و مولفه ها، مشخصات و ویژگی های فضایی – کالبدی فردی قطعات و ساختمانهای شهری که در ضوابط و مقررات طرح های تفصیلی شهری تحت عنوان ضوابط و مقررات خاص نامیده می شود، را نیز در بر می گیرند. از آنجا که این ضوابط و مقررات خاص در قسمت های بعدی به طور مفصل به آنها اشاره می شود در این قسمت فقط مباحث مربوط به ضوابط ومقررات کلی وعام :

متن کامل در sabzfile.com

1- منطقه بندی ارتفاعی شهر
2- حرایم ومحدودیتهای ارتفاعی
اشاره می گردد.
3-3-1-2-1- منطقه بندی ارتفاعی شهر
منطقه بندی ارتفاعی شهربه حداکثرارتفاع ساختمانها در مناطق گونه گون شهر، منطقه بندی ارتفاع می گویند . چنین کنترلی بر ارتفاع ساختمانها اهدافی گوناگون دارد که مهمترین آن، هدف زیبایی شناختی (برای ساماندهی کالبدی شهر و انتظام فضاهای عمومی)، و دیگری هدف بهداشتی و کیفیت محیطی (برای تامین نور و روشنایی و جریان هوا) است.
مناطق مختلف یک شهر با توجه به ویژگی های طبیعی آنها دارای شیب های مختلفی می باشد که بر ارتفاع پذیری ساختمان ها تاثیر می گذارد . شیبهای مختلف در مناطق متفاوت را با کدهای ارتفاعی نمایش می دهند. در نتیجه یک شهر دارای مناطق با شیب و کد ارتفاعی متفاوت و در نتیجه ارتفاع پذیری غیر یکسان می باشد.
3-3-1-2-2- حرایم و محدودیتهای ارتفاعی
ساختار پهنه بندي شهر سند اصلي هدايت و کنترل تحولات کالبدي و نظارت برساخت و ساز در عرصه هاي شهري به منظور جلوگيري از تداخل غيرضروري و نامناسب کاربري ها و ارتقاء کيفيت و کارايي محيط شهري است. بر مبناي اصول و نقشه پهنه بندي طرح جامع براي شهر، نقشه و ضوابط طرح تفصيلي،تراکم هاي ساختماني مجاز، چگونگي ساخت و ساز و ضوابط دسترسي و کاربري هاي مجاز و قابل استقرارآن را تعیین می نماید.
مناطق مختلف با توجه به شرایط خاص طبیعی، تاریخی و فرهنگی آن دارای محدودیتهای ارتفاعی می باشد که از شرايط خاصي براي ساخت و ساز برخوردار بوده و تابع ضوابط و مقررات ويژه است. به عنوان مثال مناطق واقع در حریم مادی ها و مناطق حریم آثار تاریخی را می توان در این دسته جای داد که دارای ارتفاع مشخص و قوانین ساخت و ساز تعیین شده می باشند. ارتفاع مشخص مناطق واقع در حریم آثار تاریخی نقش مهمی در اهمیت تاریخی منطقه دارد؛ به همین دلیل ارتفاع بناهای واقع در حریم آثار تاریخی توسط سازمان میراث فرهنگی تعیین می گردد. این موارد محدودیتهای ارتفاعی در نقاط مختلف یک شهر ایجاد می نماید.
3-3-2- عوامل و مولفه های خاص و موضعی
به طور کلی به غیر از عوامل و مولفه های عام وکلی که عموما عوامل و مولفه های اقلیمی – طبیعی و عوامل و مولفه های حقوقی و قانونی موثر در ارتفاع پذیری ساختمانها هستند، عوامل و مولفه های دیگری که ما آنها را عوامل و مولفه های خاص می نامیم بر ارتفاع پذیری ساختمانها موثر هستند. عوامل و مولفه های خاص که عموما از طریق مشخصات و ویژگی های فضایی – کالبدی بر ارتفاع پذیری ساختمانها موثرند در دو مقیاس عمده قابل تشخیص اند :
اول، در مقیاس فردی و قطعه زمین شامل مشخصات و ویژگی های فضایی – کالبدی قطعه زمین ساختمان سایه انداز و مشخصات و ویژگی های فضایی – کالبدی قطعه زمین ساختمان سایه پذیر .
دوم، در مقیاس ساختار و کالبد بافتی که قطعات زمین و ساختمانهای سایه انداز و سایه پذیردر آن قرار دارند. در واقع پیوند بیرونی قطعات زمینها و ساختمانهای سایه انداز و سایه پذیر با محیط ها و بافت های اطراف را شامل می شود.
3-3-2-1- ویژگی ها و مشخصات فضایی – کالبدی فردی پلاک و ساختمان
مولفه های تشکیل دهنده این بعد، مشخصات زمینی است که ساخت و ساز روی آن انجام میگردد. از مهمترین ویژگی ها و مشخصات فضایی – کالبدی فردی یک پلاک و ساختمان که سایه اندازی و ارتفاع آن بر سایر پلاک ها و ساختمانهای همجوار موثر است می توان به متغیرهای متعددی از جمله :
1. جهت گیری قطعات و دانه بندی های شهری نسبت به خورشید یا رون
2. نسبت طول به عرض زمین
3. الگوی کالبدی ساخت مسکن
4. مساحت زمین
5. مقطع و شکل طبقاتی ساختمانهای سایه پذیر
6. شکل همجواری ساختمان با ساختمانهای پیرامون
7. نحوه قرار گیری، نسبت و چیدمان باز شوها و پنجره های جبهه جنوبی(جبهه اصلی) ساختمانهای شمالی
8. سطح اشغال
9. شکل سطح اشغال
10. جهت گیری پلاک نسبت به معبر در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
اشاره نمود.
3-3-2-1-1- جهت گیری قطعات و دانه بندیهای شهری نسبت به خورشید یا رون
امکانات اقتصادی و مسائل فرهنگی، نحوه ساخت و وضعیت اقلیمی هر محل، تعیین کننده نسبت اهمیت هر یک از عوامل یاد شده در تعیین جهت استقرار ساختمان هستند. هرچه امکانات ساخت و کنترل شرایط محیطی ساختمان، محدودتر و شرایط اقلیمی وخیم تر باشد، ضرورت هماهنگی ساختمان با طبیعت و شرایط اقلیمی بیشتر خواهد شد. در هر صورت جهت انتخاب شده برای یک ساختمان باید جوابگوی کلیه نیازهای مطرح شده در جامعه باشد. به همین دلیل لازم است در انتخاب نهایی، کلیه جهت هایی که از نظر اقلیمی قابل قبولند در ارتباط با عوامل دیگر مورد بررسی قرار گیرند ( کسمایی، 1369 :109 ).
جهت استقرار ساختمان، یکی از مهمترین عوامل موثر در تعیین شرایط حرارتی فضاهای داخلی است. جهت استقرار ساختمان به نوعی در تامین بسیاری از اهداف طراحی و نیازهای حرارتی ساختمان از جمله موارد ذیل تاثیر می گذارد :
– کاهش اتلاف حرارت ایجاد شده در ساختمان در مواقع سرد
– استفاده هرچه بیشتر از انرژی خورشیدی در گرم کردن فضاهای داخلی
– جلوگیری از گرم شدن فضاهای داخلی در مواقع گرم
مورد اول به جهت استقرار ساختمان در ارتباط با وزش باد در مواقه سرد و موارد دوم و سوم در ارتباط با موقعیت خورشید و انرژی حاصل از آن در کل سال مطرح هستند( مهندسین مشاور معماری و شهرسازی عرصه، 1382 ).
نحوه استقرار بنا باید بگونه ای باشد که بیشترین استفاده از نور خورشید در رابطه با شرایط گرمایی، بهداشتی و روانی آن حاصل آید. در کلیه تئوریهایی که در مورد ارتباط جهت ساختمان و تابش آفتاب ارائه گردیده، جهت جنوبی بهترین جهت برای ساختمان قلمداد شده است. البته در هر منطقه باید تاثیر دمای هوا و تابش آفتاب را نیز در نظر گرفت. زیرا در شرایط سرد حداکثر انرژی خورشیدی مورد نیاز بوده و ساختمان باید در جهتی قرار گیرد که بیشترین تابش آفتاب را دریافت نماید و برعکس وقتی هوا گرم است، جهت ساختمان باید بنحوی باشد که شدت تابش آفتاب بر دیواره های آن به حداقل برسد. جهت گیری ساختمان نسبت به جنوب در بهره گیری از انرژی خورشیدی بسیار موثر است. ” جهت گیری مناسب به این معنی است که جدارهای نورگذر جنوبی به منظور بهره برداری بیشتر از انرژی تابشی خورشید در سردترین روز سال از ساعت 9 صبح تا 3 بعد از ظهر در معرض تابش خورشید قرار گیرند ” ( وزارت مسکن و شهرسازی، 1387 : 34 ).
اولگی این موضوع را مورد بررسی قرار داده است و مناسب ترین جهت ساختمان برای چهار منطقه اقلیمی آمریکا تعیین گردیده است که می تواند در مناطق مشابه از نظر شرایط اقلیمی و عرض جغرافیایی مورد استفاده قرار گیرد.
در این زمینه، یکی از مسائل مهم مربوط به شهرسازی، جهت قرار گیری خانه یا رون است. این به آب و هوا، طرز تابش، جهت وزش و مکان قرار گیری و جنس زمین مربوط می شود. معماران ایرانی برای این کار از شکل شش ضلعی استفاده می کرده اند. در معماری سنتی رون در شهرسازی ابران بخصوص در شهرهای بزرگ بسیار مورد توجه بوده است و بی توجهی به آن حوادثی از قبیل نارسایی تهویه و شیوع بیماریهای خطرناک را ببار می آورده است. بنا به گفته پیرنیا، ” رون ” در اصطلاح معماری به معنی جهت است و در ساخت شهرها و جهت بنا از سه رون راسته، اصفهانی و کرمانی استفاده شده است.
شکل شماره ( 3- 6 ) : جهت ساختمان در رابطه با اقلیم

ماخذ : ( کسمایی، 1363 : 217 )
1- رون راسته، درجهت شمال شرقی جنوب غربی، که تقریبا” رویارو با قبله است. در رون راسته مستطيلى که در داخل شش ضلعى قرار مى‌گيرد جهت شمال شرقى – جنوب غربى دارد. در شهرهاى مرکزى ايران مثل تهران، يزد، جهرم و شهر تبريز در شمال غربى ايران و برخى شهرهاى ديگر از رون راسته استفاده مى‌شده است. یکی از عوامل تاثیر گذار در انتخاب این رون قرارگیری شهرها در مجاورت یک یا چند کوه بوده است (پیرنیا، 1381 : 155) .
2- رون اصفهانی ( با 60 درجه تفاوت نسبت به رون راسته ) درجهت شمال غربی- جنوب شرقی واقع است. در اصفهان و در اغلب نقاط فارس مانند شیراز و تخت جمشید با توجه به وجود کوههای متعدد آنها از رون اصفهانی استفاده شده است. اکنون بعد از یک قرن مطالعه رون اصفهانی بهترین جهت برای شهرهایی که در یک منطقه آزاد واقع شده اند شناخته شده است. در این سایت مطالب به صورت text only نمایش داده می شود و عکس ها و نمودار ها و.. درج نمی شود. برای دانلود فایل اصلی به سایت sabzfile.com مراجعه نمایید
شکل شماره ( 3-7 ) : رون راسته در شهرسازی

ماخذ : (پیرنیا، 1381 : 156)
شکل شماره ( 3-8 ) : رون اصفهانی در شهرسازی
ماخذ : (پیرنیا، 1381 : 169)
3- رون کرمانی، از انطباق دو رون راسته و اصفهانی بر هم، تقریبا” با جهت شرقی- غربی تشکیل می شود، و شهرهايى مثل کرمان، همدان، آبادى‌هاى آذربايجان غربى در مناطق ارارتوها، خوي، و برخى شهرهاى ديگر با اين رون ساخته شده‌اند. در کرمان چون کوهها در شمال و جنوب آن قرار دارند و شهر همدان به خاطر وضع باد و برف که از دره عباس آباد به طرف شهر می وزد از این رون استفاده شده است. بر این رون عنوان نکبت بار نهاده اند زیرا ایراد عمده ای از بابت تابش آفتاب بر آن وارد است. در فصل زمستان کمترین، در تابستان شدیدترین و بیشترین تابش آفتاب قسمتهای نشیمن خانه را فرا می گیرد.
در حال حاظر عدم رعایت این موضوع در شهرسازی باعث مسائل عدیده ای در بعضی شهر ها چون یزد شده است.

شکل شماره ( 3-9 ) : رون کرمانی در شهرسازی

ماخذ: (پیرنیا، 1381 : 180)
3-3-2-1-2- نسبت طول به عرض زمین
یکی دیگر از عوامل فضایی – کالبدی موثر در ارتفاع پذیری ساختمانها را می توان نسبت طول به عرض زمین دانست. با توجه به شکل استقرار بنا در قطعه زمینهای مسکونی در بافت های شهری ایران که معمولا از منتهی الیه ضلع شمالی قطعه شروع می شود، مساحتی حدود 60درصد طول مساحت قطعه را شامل می شود و 40 درصد باقی مانده معمولا برای سطح سایه اندازی مجاز ساختمانهای جنوبی در نظر گرفته می شود. هرچه نسبت طول به عرض زمین ساختمانهای شمالی بیشتر باشد شرایط ارتفاع پذیری بیشتری برای ساخنمانهای جنوبی فراهم است. در واقع در بافت شهری که در آن نسبت طول به عرض قطعات زمینهای مسکونی از یک بیشتر است، ساختمانها از شرایط بهتری جهت ارتفاع پذیری برخوردارند، زیرا بر اساس ضوابط و مقررات ملاک عمل شهرداریها بویژه در اصفهان ارتفاع ساختمان ها براساس طول پلاک شمالی ساختمان تعیین می گردد. هرچه طول را نسبت به عرض افزایش دهیم، میتوانیم شرایط بهتری را جهت ساخت و ساز پلاک ها فراهم ساخت. با توجه به مساحت قطعات مسکونی در بافت های شهری در شهرهای ایران نسبت طول به عرض قطعات زمینهای مسکونی در اینگونه بافت ها نسبت 2 به 1 تا 4 به 1 معمول ترین نسبت در بافت های شهری در شهرهای ایران است.
3-3-2-1-3- الگوی کالبدی ساخت مسکن
یکی دیگراز عواملی که بر نحوه ارتفاع پذیری ساختمانها تاثیر گذار است الگوی کالبدی ساخت مسکن می باشد که بر نحوه قطعه بندی تاثیر گذار است. الگوی مسکن از عوامل و شاخص های دیگری تاثیر می پذیرد. با توجه به تقاضا و نیاز حاصل از افزایش جمعیت در شهرها، الگوی ساخت کالبدی مسکن از تک واحدی به آپارتمانی و سپس به بلندمرتبه سازی تغییر می کند. مسکن شهری از نظر نوع، تراکم و تعداد طبقات و همچنین تعداد خانوار، به چند دسته طبقه بندی می شود. اما به طور کلی از نظر اجتماعی و جمعیتی مسکن شهری، به دو دسته تک خانواری و چند خانواری قابل تقسیم است. گونه های واحدهای مسکونی دو دسته تک خانواری وچند خانواری به صورت زیر قابل ارائه است :
1. تک خانواری
– تک خانواری مستقل
– تک خانواری نیمه مستقل
2. چند خانواری
– آپارتمان
– مجتمع مسکونی
برج ( شوئنوئر 1995 ).
در جدول شماره 3-1 مزایا و معایب گونه های مختلف واحدهای مسکونی بیان شده است.