* فناوری اطلاعات مجموعه ای از ابزارها ، تجهیزات و دانش ها و مهارت هاست که از آنها در گردآوری ذخیره سازی بازیابی و انتقال اطلاعات استفاده می شود و براساس این تعریف فناوری اطلاعات مجموعه ای از ابزار ؛ دانش ، روش و مهارت خواهد بود که در تولید ، انتقال و پردازش اطلاعات استفاده می شود .
*فناوری اطلاعات برای توصیف نوعی از فناوری به کار می رود که ما در ضبط ، ذخیره سازی ، پردازش ، بازیابی ، انتقال و دریافت اطلاعات یاری می رساند . این اصطلاح فناوری های نوین مانند رایانه ، انتقال از طریق فاکس ، میکروگراف ها ، ارتباطات از راه دور را در بر می گیرد.
* انجمن فناوری اطلاعات آمریکا ، فناوری اطلاعات را مطالعه، طراحی ، گسترش و توسعه و اجرا، پشتیبانی و مدیریت سیستم های اطلاعاتی رایانه ای تعریف نموده است . مطابق این تعریف فناوری اطلاعات به جنبه های مرتبط با فناوری یک سیستم اطلاعاتی اشاره دارد و شامل سخت افزار بانک اطلاعاتی ، شبکه های نرم افزاری و دیگر ابزارهاست.
* برخی فناوری اطلاعات را مترادف با سیستم های اطلاعاتی به کار می برند و یا حتی به عنوان یک مفهوم گسترده تر که در بر گیرنده چندین سیستم اطلاعاتی کاربران مدیریت است در نظر می گیرند.( قلی پور ، ۱۳۸۰ ؛ ص ۱۳۱).
۲-۱-۲- ابعاد فناوری اطلاعات:
از نظر هرتون ۱ (۱۹۹۱) ابعاد فناوری شامل موارد زیر می شود (صرفی زاده، ۱۳۸۸).
سخت افزار[۴] :
سخت افزار اصطلاحی است که در مورد اجزای فیزیکی یک سیستم رایانه ای به کار می رود یک سیستم رایانه شامل ۳ بخش اصلی واحد پردازنده مرکزی ، ابزار ورودی و خروجی و حافظه است (قلی پور ، ۱۳۸۰ ، صص ۷-۶).
نرم افزار[۵] :
مجموعه برنامه هایی است که اجزای فیزیکی رایانه ای را فعال می سازد و به دو گروه نرم افزارهای سیستم و کاربردی تفکیک می شود. نرم افزار سیستمی ، عملیات رایانه را هماهنگ می کند و نرم افزار کاربردی برای حل مسائل خاص طراحی می شود
(قلی پور ، ۱۳۸۰ ، صص ۷-۶)
پایگاه اطلاعات[۶] :
به مجموعه از داده های مورد استفاده در یک برنامه کاربردی ؛ خواه یک فایل یا چند فایل را گویند که با هم در ارتباط هستند و تغییر یک فایل از پایگاه اطلاعاتی ممکن است باعث سلسله تغییراتی در دیگر فایل ها شود (قلی پور ، ۱۳۸۰ ، صص ۷-۶ )
 
شبکه ها [۷]:
این بخش وظیفه به اشتراک گذاشتن منابع اطلاعاتی ، مدیریت نقل و انتقال اطلاعات و ایجاد تسهیلات لازم را به عهده دارد که خود از انواع سیستم های سخت افزاری و نرم افزاری در جهت ارتباطات و مدیریت خود سود می برد (زارع ده آبادی ، ۱۳۸۱ ، ص ۴).
یکی از مهمترین مباحث در توسعه جوامع صنعتی بخصوص در گرایش فناوری اطلاعات، ایجاد بسترهای ارتباطی مناسب در جهت ارتباط مبادله و انتقال داده ها و اطلاعات می باشد که در جهت حرکت به سوی سیستمهای بدون کاغذ (Paper less) ، دولت الکترونیک (e-GOV) می بایست نسبت به راه اندازی اینترانت[۸] ، اکسترانت[۹] ، اینترنت[۱۰] با توجه به واقعیت ها و نیازها اقدام لازم را نمود . در این بین باید به راه اندازی و توسعه سخت افزارهای مخابراتی مربوطه در سطوح بخش های خصوصی و دولتی اقدام کرد. در حقیقت این شبکه ها بستر لازم را در جهت توسعه و اقدامات الکترونیک مهیا نموده و نیازهای اساسی در جهت راه اندازی پایگاههای اطلاعاتی و اطلاع رسانی را فراهم می آورند البته ذکر این نکته ضروری است که این شبکه می بایست از قدرت و توان کافی در ارائه خدمات و ساختار لازم در جهت توسعه آن برخوردار باشد (زارع ده آبادی ۱۳۸۱ ص ۹)
مهمترین کاربردهای شبکه ها عبارتند از :
-دسترسی و گردش آزاد اطلاعات
-گام نهادن در مسیر حرکت به سوی دولت الکترونیک e-GOV[11]
-کاهش بروکراسی اداری
-کاهش مراجعات و دسترسی راحت تر به اسناد و مدارک مورد نیاز
-تجمع به مدیریت صحیح اطلاعات و امکان گسترش و بهینه سازی آن
-جلوگیری از چندباره کاری و موازی کاری
-به اشتراک گذاشتن اطلاعات
-پاسخ گویی و پیگیری سریع و صحیح اطلاعات
-کاهش نیروی انسانی و صرفه جویی در هزینه های جاری و سرمایه ای (زارع ده آبادی ۱۳۸۱ ، ص ۱۰ (
۲-۱-۳- روند کاربرد فناوری اطلاعات
از روزی که افرادی به عنوان محقق و دانشمند وظیفه تحقیق و جستجوی علوم راهنمایی جوامع را به عهده گرفتند تا امروز که سیستم های مبنی بر هوش مصنوعی با عنوانی همچون سیستم های خبره و پایگاههای دانش وظیفه همفکری و جست و جوی اطلاعات را به عهده دارند اطلاعات نقش اصلی را عهده دار بوده است و در این بین وجود مراکز پایگاه داده و مدیریت آنها به روش های مختلف اعم از سنتی ، سلسله مراتبی ، رابطه ای و شبکه ای نقش اساسی در سرعت بخشیدن به روند مدیریت اطلاعات را ایفا کرده اند ( زارع ده آبادی، ۱۳۸۱ ، ص ۱ ).
علیرغم قابلیت دسترسی سخت افزار و نرم افزار ، بسیاری از کاربران ممکن است با آنها آشنا نباشند ، یا حتی ممکن است ندانند که چگونه از آنها در کارشان استفاده کنند . بسیاری از سازمانها بدون به دست آوردن هیچ سودی از IT [۱۲]درگیر سرمایه گذاری های بالای IT می باشند. آموزش IT می توانند به کارمندان این فرصت را بدهد بدانند که چطور از IT استفاده کنند و IT چه منافعی را می تواند برای آنها در کارشان پدید آورد. آموزش IT می تواند عقیده کارمندان را نسبت به استفاده از سیستم های اطلاعاتی

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

تغییر دهد و از این رو ، تعیین کند آیا آنها واقعاً از آن در کارشان استفاده خواهند کرد همچنین کارمندان با آموزش IT می توانند مهارت های فنی و مدیریتی خود را در اجرا و مدیریت سرمایه های IT اصلاح نماید
(Chung – Jen Chen, 2007, P 689) .
در اثر پیشرفت های ایجاد شده در میکرو الکترونیک ها ، قیمت تنظیم شده براساس کیفیت سخت افزار IT به طور سالانه ۲۰-۳۰ درصد در سی سال اخیر افزایش پیدا کرده است. این وضعیت منجر به افزایش صد برابری مشارکت کامپیوترها در سهام حقیقی سرمایه از سال ۱۹۷۰ شده است فراهم بودن کامپیوتر شخصی در سالهای ۱۹۸۰ موقعیت محاسبه را از تجهیزات متمرکز بزرگ به دسک تاپ های کارکنان تغییر داده است . در ۱۹۸۷ یک کامپیوتر شخصی (PC) برای هر کارمند در شرکت های بزرگ در نظر گرفته می شد ؛ تا سال ۱۹۹۴ یک PC برای ۶ نفر فراهم گردید.
آنچه مهم است این است که بسیاری از کارمندان مستقیم یا غیرمستقیم با کامپیوتر ها از طریق پایانه ها ارتباط برقرار می کردند و از فناوری محاسباتی یا از اطلاعات موجود در آن استفاده می کردند و همین زمان رشد چشمگیر فناوری های مشترک نظیر شبکه ها ، پایگاه های داده و پست الکترونیک سبب کاهش هزینه های ارتباطات در میان کارکنان شد و اهمیت ادغام فناوری و سازمان بیش از پیش آشکار شد (Brynjolfsson & Hitt. 1998, P5)
مطالعات درباره سیستم های پیغام مبتنی بر کامپیوتر با سیستم های پست الکترونیکی بیان می دارند که این سیستم ها با کم کردن ویژگی های غیر کارکردی ملاقات ها ، گفتگوها ، نامه های نوشتاری و مکالمات تلفنی ، ارتباطات را اصلاح کردند.
تکنولوژی اطلاعات ابزاری است که می تواند راه های موثری را برای برقراری ارتباط و انتشار اطلاعات فراهم کنند. سیستم های ارتباطی ، به ویژه آنهایی که توسط قابلیت های ارتباط تلفنی و مخابراتی پشتیبانی می شوند می توانند رشد شبکه ارتباطات[۱۳] را میان کارشناسان تسهیل کنند. اعضای یک تیم کاری در یک پروژه علاوه بر ملاقات چهره به چهره می توانند برای تبادل نظرات و انجام مباحثات ، به خصوص هنگامی که آنها در مکان های مختلفی می باشند کنفرانس دیداری برگزار کنند (Chung – Jen Chen, 2007, P 689) .
فناوری های ذخیره سازی و پردازش کم هزینه تر و کارآمدتر با افزایش ارتباطات تلفنی و مخابراتی ترکیب شده اند تا فرصت های جدیدی و برای گسترش فناوری ایجاد کنند. پیشرفت های همزمان فناوری های انتقال اطلاعات (متراکم کردن ، پنهان سازی ) و افزایش قابلیت دسترسی شبکه های الکترونیکی (مانند اینترنت و شبکه های محلی ) ارشد نمایی را در ارتباطات الکترونیکی ایجاد کرده است. افزایش کامپیوترهای رومیزی که قابلیت پردازش بالاتری نسبت به کامپیوتری بزرگ مرکزی گذشته دارند و در عین حال هزینه خرید و نگهداری پایین تری دارند موجب پیشرفت های پشمگیری در ارتباطات و انتقال اطلاعات در بین سازمان ها گردیده اند (Fiedler, et all . 1996. P10-11)
۲-۱-۴- اهمیت فناوری اطلاعات :
در سال های اخیر صنعت فناوری اطلاعات به عنوان یکی از عوامل بازار در سرمایه گذاری توسعه ای در اقتصاد مورد توجه قرار گرفته به گونه ای که آن را نه عنوان ابزار توسعه، بلکه به عنوان محور توسعه قلمداد می کنند. توجه به این صنعت به دلیل ماهیت اقتصادی صرف آن نبوده بلکه فناوری اطلاعات نقش فرآینده ای در تسهیل ارتباطات دارد. فناوری اطلاعات موجب شکل دهی انقلاب اطلاعاتی در جهان شد و چهارچوب کلاسیک توسعه را از سرمایه محوری به دانش محوری تغییر داده است (قلی پور، ۱۳۸۰ ، ص ۱۲۹).
در عصر فناوری اطلاعات ، سازمان ها به سازمان های الکترونیک تبدیل شده اند و کارکنان خارج از فضای فیزیکی به فعالیت مشغول اند. علاوه بر این تغییرات فناوری و نیروی بی حد و مرز اینترنت باعث شده است که مشتریان بیش از گذشته به سازمان نزدیک شوند. به گفته یکی از مدیران شرکت مایکروسافت هر زمان احساس شکست کردید از مشتریان خود سوال کنید و همکاری آنها در پیشبرد اهداف سازمان کمک بگیرید(فیاضی، ۲۰۰۷).
در عصر اطلاعات بر عکس عصر صنعت که کارها تکراری بود و حضور فیزیکی کارکنان در محل کار ضروری می نمود ، کارمندان می توانند کار خود را در هر زمان و مکانی انجام دهند و بخش عمده کار بدون سرپرستی و به عنوان عضوی از یک تیم مدیریت به انجام می رسد. در بعد ساختار فیزیکی ، عصر اطلاعات منجر به استقلال کار از فضا و زمان گردیده و در بعد ساختار اجتماعی نیز تحقیقات از گرایش ساختار اجتماعی به سوی ساختار ارگانیک و منعطف حکایت دارد (وارث ۱۳۸۰ ، ص ۱۲۴) با توجه به رشد و توسعه همه جانبه فناوری اطلاعات و نفوذ آن در سطوح مختلف سازمانها ، لزوم به کارگیری برنامه های راهبردی در حوزه فناوری اطلاعات بیش از پیش نمایان می شود . این طرحها جهت برخوردی نظام مند با مقوله ، سرمایه گذاری و کسب نتایج بهتر در این حوزه طراحی ، تدوین و پیاده سازی می شود . از این رو استفاده استراتژیک از فناوری اطلاعات به عاملی کلیدی برای سازمان ها جهت کسب مزیت رقابتی و هچنین هم داستان نمودن استراتژی های فناوری اطلاعات با اهداف سازمانی ، تبدیل شده است ( مانیان و همکاران ۱۳۸۷ ، ص ۸۴).
سرمایه گذاری و فناوری اطلاعات شامل سرمایه گذاری و ماشین های دفتری و تجهیزات و ارتباطات می گردد در سال ۱۹۹۶ سرمایه گذاری براساس نرخ جاری دلار ، بالغ بر ۸/۱۱ میلیون دلار برابر با ۶/۹ درصد کل سرمایه گذاری در بخش تجاری بوده است . سهم ماشین های اداری ، ۲/۶ درصد (۶۵ % از کل سرمایه گذاری فناوری اطلاعات) بوده است که نسبت به ۹/۲ درصد سال ۱۹۸۱ تقر
یباً ۲ برابر است. سهم سرمایه گذاری در تجهیزات فناوری از اطلاعات در سال ۱۹۹۶ برابر ۳/۳ درصد نسبت به ۶/۲ درصد سال ۱۹۸۱ رشد چشمگیری داشته است سرمایه گذاری براساس نرخ ثابت دلار (سال ۱۹۸۶ ) در سال ۱۹۹۶ بالغ بر ۴/۳۵ میلیون دلار و معرف ۵/۲۹ درصد از کل سرمایه گذاری بخش تجاری بوده است. سهم ماشین های اداری ۵/۲۵ درصد (۸۶ درصد کل سرمایه گذاری ) و سهم سرمایه گذاری در تجهیزات ارتباطات دور ۴ % بوده است که این سرمایه گذاری ها حاکی از اهمیت فناوری اطلاعات و نقش دوگانه ای است که برای فناوری مطرح است که اولین نقش آن به عنوان یک فناوری تولیدی و نقش دوم آن به عنوان یک فناوری هماهنگ کننده است ، مطرح است (صرافی زاده ۱۳۸۸ ، ص ۳۱ ).
طبق گزارش اکونومیست در سال ۲۰۰۸ ایران در بین ۶۶ کشور در زمینه ایجاد محیط رقابتی بوسیله IT نمره ۵/۱۶ را از صد کسب کرده است که بعد از کشورهایی چون الجزایر و نیجریه ، پاکستان ، آذربایجان ، ویتنام ، بنگلادش ، قزاقستان ، اندونزی ، اکراین ، و اکوادور ، پرو ، سریلانکا ، مصر ، کلمبیا و ونزوئلا که رتبه ۵۱ تا ۶۵ را دارند از آن خود کرده است این در حالی است که در خاورمیانه ، مالزی با رتبه ۳۶ و ترکیه با ۳۸ وضعیت بهتری دارند و آمریکا با ۴/۸۶ درصد از صد نمره مقام اول را دارا است .